KEBAN KÖYLERİ : (30) AĞANDON  (DENİZLİ)-6

Hayvan Adları:

Çebiç: Bir yaşındaki keçi.

Çekçeki: Çekirge.

Çimil: Üvez.

Enik: Kedi ve köpek yavrusu.

Gıdık: Keçi yavrusu, oğlak.

Gözsüz: Köstebek.

Goguş yılanı: Büyük kertenkele.

Kutuk: Köpek yavrusu.

Kuruk: Eşek yavrusu.

Merkep: Eşek.

Pisik: Kedi.

Sıçan: Fare.

Tosbağa: Kablumbağa.

Kestenkelek: Kertenkele.

Ev ve Evin Bölümleri:

Merek: Samanlık.

Pin: Kümes.

Zoğna: Ağaç kilit.

Kilit: Anahtar.

Üzmara: Tuvalet.

Ayvan: Balkon.

Havlu: Salon, ara bölme.

Şanı şirin: Kapalı balkonlu oda.

Çıkmalı ev: Temelden dışa doğru ağaç üzerine uzanan ev.

Ahır Sekili Ev: Ahırla iç içe olan oda.

Mum Sekili Oda: Odanın içindeki ikinci bir odanın olduğu ev tipi.

Yüklük: Yatak dolabı.

Ayak yolu: Tuvalet.

Çark: Banyo yapılan yer.

Çıralık: Gaz lambası konulan yer.

Davulbaz: Dumanı toplayıp bacaya vermeye yarayan tahtadan yapılan çıkıntı.

İt Oturağı: Dama açılan pencere.

Argo Sözler:

Meymenetsiz: Suratsız.

Natırası bozuk: Huyu bozuk.

Zıkkım: Zehir ye.

Karnagrısı: Karnına ağrı girsin.

Ellere kalasın: Ben öleyim, başkalarına muhtaç kalasın.

Ğotuksoğa: Acı çekmesini isteme.

Geberesin: Ölesin.

Tatar hamı tuta: Kötü hastalığa yakalanıp aniden ölesin.

Zırlama: Ağlama.

Gızılgurt: Sinirlenme sözü.

Yere Giresin Yere: Yok olasın anlamında kullanılır.

Mostura: Soytarı.

Köyün Nüfusu:

Köyümüz 1518 yılında 20 hane ve 33 kişiden oluşuyormuş. 1526 yılında 58 hane, nüfusu ise 99 kişi olmuş.

Köyün nüfusu ile ilgili 1900’lere kadar kesi bir bilgi yoktur. Ancak bu tarihe kadar, köyden çeşitli nedenlerle ayrılan, göç edenler olmuş, köy ile ilişkileri kalmamıştır. I. Dünya Savaşı sırasında köyün çok kalabalık olduğu, o dönemi yaşayanların anlatılardan öğrenilmiştir. Köyden 97 genç seferberliğe katılmış olup, bunlardan sadece 12 kişi sağ olarak geri dönebilmiştir. Geri dönenlerin isimleri şunlardır: 1. Arap Hasa, 2. Maksut Baba, 3.Arslan Geç, 4.İsmail Canpolat, 5. Mandollu Derviş, 6.Karamılla Hasan, 7. Kıratlı Ali, 8. Sefil Ali.Seferberlikten geri dönmeyenlerin akıbeti belli değildir. Ancak Şark Cephesi’nde donarak can veren 90.000 dolayında olduğu söylenen askerlerin arasında olmaları büyük bir olasılıktır. Köy halkı uzun süre oğullarının yaşadığını düşünerek bir gün çıkıp geleceklerini hep beklemiş, analar oğullarının acısını yüreklerinde taşıyarak bu dünyadan göçüp gitmişlerdir. Bu gençlerin seferberlikten dönememesi nedeniyle köydeki genç nüfus bir hayli azalmıştır.

1969 yılında köy 87 hane oluyor. Bu hanelerde toplam 870 nüfus yaşıyor. Nüfusun 450’si kadın, 420’si erkektir. Köy, 1970’lerden başlayıp 1980’lerde daha da yoğunlaşan yeni bir göç dalgasıyla karşılaşmıştır. 1998 yılında köyde 23 hane kalmış olup, bu hanelerde toplam olarak 44 kişi yaşamaktadır. Bunlarda 25’i kadın, 19’u erkektir. Yaz mevsimde ise köy köy nüfusu 120-130 kişiyi bulan bir tatil köyü görünümündedir.

 Köyün Rakımı ve İklimi:

Köy merkezinin rakımı 1050 olup, en yüksek noktası 1210 ile Digmen Tepesi’dir.

İklim: Karasal iklim hüküm sürmektedir. Eski yıllarda yaşanan sert karasal iklim baraj yapımından sonra pek yaşanmamıştır. Köylüler 1,5-2 metrelik kar yağışlarını arar olmuştur. Hanardı Deresi’nden eski seller gelmez olmuştur.

Toplantı ve Sohbet Yerleri:

Köyde gündüzleri Eminig’in Damı, Dingin Daşı, Sefer’in Damı, Dükganın önü, Bestegilin Damı, Odabaşı Paharı’nın önü, son yıllarda ise yukarı çeşmenin önü sohbet ve toplantı yerleri olarak kullanılmıştır. Bu toplantı yerlerinde gündüzleri çeşitli sohbetler edilip, öyküler anlatılırdı. Bu öyküler Hz. Ali Cenkleri, On İki İmam öyküleri, Kerbela olayları ve askerlik anılarıydı. Köy ile ilgili önemli kararlar bu toplantılarda alınır, akşam sığır döndüğünde herkes evine giderdi.

Köyde Zanaat:

Ding Çalıştırıcıları: Abdurrahman Yavuz, Çilo Abdullah, Zeynel Şengel, Keleş Coşkun, Musa Bulut, Maksut Genç, Bedir Odabaşı dingi çalıştırarak bulgur yaparlarmış.

Sellektör Çalıştırıcıları: Şakir Ağa Baykara Tarım Bakanlığı’na bağlı sellektörü çalıştırarak tohumları eleyip ilaçlarmış.

Kiremit ve Küp Yapımcısı: Mustafa Ünal (Purutçu Mustafa) Taşkara’da kurduğu atölyede küp, testim ve oluklu kiremit yapardı.

Değirmenciler: Veli Gemici, Mevlüt Deveci, Cemil Kıratlı, Adıgüzel Genç, Hüseyin Coşkun köyün değirmenini çalıştırmışlardır.

Karabasan Ustaları: Mayıl Mehmet Ali, Kılan Veysel, Zoruk Mustafa.

Cura ve Saz Ustaları: Hoca Mustafa, Nazmi Özer, Veysel Geç.

Berberler: Cin Ali, Aziz Çakmak, Vahap Şengel, Ahmet Çakmak, Hilmi Aktoprak, Alaattin Solmaz.

Aşçılar: Hasan Genç, Necati Özer, Emin Gemici.

Kasaplar: Musa Bulut, Münir Kıratlı, Necati Özer, Servet Coşkun, Ali Kıratlı.

Duvar Ustaları: Zoruk Mustafa, Garip Kaygusuz, Mayıl Mehmet Ali Deveci, Hoca Mustafa, Ziya Deveci, Veli Gemici, İbrahim Taşkın, Hayati Deveci, Ali Deveci.

Dişçiler: Arap Hasan, Kıratlı Ali, Maksut Baba, Hilmi Aktoprak.

Marangozlar: Hoca Mustafa, Hasan Genç, Cafer Çağlar.

Muhtar ve Bekçiler:

Köyde cumhuriyetten sonra sırasıyla şu kişiler muhtar olmuştur.

1.            Ağa Veli Yıldırım,

2.            Ahmet Yıldırım,

3.            İsmail Canpolat,

4.            Şerif Şahin,

5.            Ali Şengel,

6.            Şakir Ağa Baykara,

7.            Sabri Ünal,

8.            Kemal Muhtargil,

9.            Veli Gemici,

10.          İrfan Aktoprak,

11.          Cemal Kıratlı,

12.          Gençağa Genç,

13.          Hasan Aktoprak.

Not: Muhtar isimleri 1999 yılına kadar olan kayıtlardır.

Kır Bekçileri:

1 . Zeynel Şengel,

2.  Süleyman Genç,

3. Fahri Sever,

4. Veli Gemici,

5. Saraycıklı Halil,

6. Keleş Coşkun.

Köyün Ortak Malları:

Köy Odası’nın yeri Cemil Yıldırım tarafından verilerek 1970’lerde köy bütçesi ile iki katlı olarak yapılmıştır.  1996 yılında derneğin katkılarıyla çatı ve iç onarımı yapılmış olup, şu an binanın birinci katının büyük bölümü P.T.T.’ye verilmiş, küçük oda dernek binası olarak kullanılmaktadır. Üst kat kahvehane olarak kullanılıyor.

Köy Değirmeni:

Değirmenin yeri Cemil Yıldırım tarafından verilmiş olup, 1970’li yıllarda köy bütçesi ile yapılmış ve makinaları alınmıştır. 1995 yılında çöken çatı dernek tarafından yaptırılmıştır. Değirmen şu an kullanılmamaktadır.

Köy Tarlası:

1970’li yıllarda sulama amacıyla Bayındır Köyü’nden Sabri Turgut’un tarlasının 1500 metrekaresi alınmış. 1996 yılında derneğin uğraşlarıyla tarlanın tapusu çıkarılmıştır.

Yayla:

Arapkir Göldağı’nda  “Denizli Yurdu” adıyla anılan bu yayla Osmanlılar döneminde köylüler yazlak olarak kullanmışlar. Bu yaylanın sınırları Urittik, Karataş ve Amberga’nın arkası olduğu söyleniyor.

Keban Holding Hissesi:

1970’lerde 50.000 TL.’lık hisse alınmış, ancak takip edilmediği içi akibeti meçhuldür. Holding iflas etmiş, hissedarları bir kısmı mahkemeye vermişolup mahkeme devam etmektedir.

Televizyon Anteni:

Köylülerin katkılarıyla 1991 yılında tek kanallı anten alınmış ve Ziyaret Binası’na kurulmuştur.

Ses Düzeni:

Köylüler tarafından alınan ses düzeni dernek binasına kurulmuştur. Ses Düzeni, anfi,hoparlör ve mikrofondan ibarettir.

Ziyaret Binası:

Geyikli Baba için ziyaretin yanına köylü tarafından yapılmış olup, 1995 yılında su alınmıştır. 1996 yılında tabanı ve mutfak tezgahı, iç ve dış sıvası, 1998 yılında dışarıya bir beton masa dernek tarafından yapılmıştır.

Ziyaretin Eşyaları:

2 tane büyük kazan, (1tane Halil Öztürk, 1 tane Servet Coşkun), 1 küçük kazan (köylüler tarafından), 38 krom tas, 38 krom tabak (Servet Coşkun), 2 büyük, 1 küçük bıçak (Yüksel Aktoprak), 1 et satırı (İsmet Sevim), 1 taban halısı (Leyla Yıldırım), 1 kevgir, 1geviş (köylü), 1 piknik tüp(Hasan Öztürk), 2 kova, (Süleyman Özer), 1 kilim (Pakize Coşkun).

Derneğin Eşyaları:

1masa, 6 sandalye, 1 döner koltuk, 2 döner sandalye, 2 kürek, 2 kazma, 1 demir testere, (Bunlar dernek tarafından alınmıştır), 1 büyük daktilo (Süleyman Özer), 5 ağaç sandalye (Faika Gemici), 1 kovalı soba (Bir bayan öğretmenden).

Komşu Köyler ve Sınırları:

BEYPINARI, KAFİRKIZI, İRKÜ, TAVAYCUK, IĞDIR, ARHOT, SUCAYİN, ÖKEBAY, KARAAĞAÇ, ERİ, AŞAĞITANUSA.

-

(Yazı devam edecek).