SAKAL-I ŞERİF

Anadolu coğrafyasının çeşitli yerlerinde Peygamberimize ait kutsal emanetlerden Sakal-ı Şerif (Lihye-i Şerif) ve Hırka-i Şerif bulunan camilerimiz mevcuttur. Bu kutsal emanetlerin büyük bölümü Osmanlı Döneminde Hac farizasını yerine getirmek üzere hacca giden devlet erkânı (paşa, vezir, beylerbeyi ünvanlı çoğunluğu İlmiye ve seyfiye sınıfından şahıslar) veya devrin varsılları tarafından kendi keselerinden temin edilerek Anadolu’ya getirilmiştir. İlçemizde bulunan ve Yusuf Ziya Paşa Camiinde muhafaza edilen Sakal-ı Şerif’te 1770 yılının başlarında hac farizasını beraber yerine getiren dönemin Maden Emini Ispanakçızade Hafız Mustafa Paşa ya da Yusuf Ziya Paşa tarafından getirilmiştir. Yusuf Ziya Paşa tarafından getirildiği kuvvetle muhtemeldir. Ispanakçızade Hafız Mustafa Paşa’nın iki vakıf kurduğunu bu vakıflara ait vakıf senetlerinde herhangi bir kayıt bulunmamaktadır. Yusuf Ziya Paşa’nın hicazdan iki sakal-ı şerif aldığı ve bu emanetleri İstanbul’a götürmüş olması daha olasıdır. Çünkü Yusuf Ziya Paşa hac dönüşü Urfa’da Ispanakçızade Mustafa Paşa’dan ayrılarak İstanbul’a dönmüştür. Bilindiği üzere paşa Keban’a değişik görevlerle ve tarihlerde dört kez gelmiştir.

Yusuf Ziya Paşa Keban ve Ergani Maden Eminliğine atandıktan sonra bugünkü kendi adıyla anılan caminin yerinde bulunan Mir Mehmet Camisinin yıkılmaya yüz tutması üzerine, devletin yapacak ekonomik gücünün de olmayışı nedenleriyle kendi kesesinden yaptırdığı cami için bir vakıf kurmuştur. Ancak bu vakıf senetlerinde de Sakal-ı Şerif’le ilgili bir bilgi yer almamaktadır. Cami ile ilgili amcam merhum Sabit BİLGİN’in yazdığı kitabın son düzeltmelerini yaptığımız dönemde Malatya Vakıflar Bölge Müdürlüğü arşivinde tasnif edilmemiş bir kısım belgelerde Yusuf Ziya Paşa ismi geçtiğini öğrenmiştir. Söz konusu beş belgeden birinde Yusuf Ziya Paşa’nın İstanbul’dakiHekimoğlu Ali Paşa  Camisi’ne vakfettiğini öğrendik. Bu camide bulunan Sakal-ı Şerif’i yerinde ziyaret ettim. Paşa’nın vakfiyesinde belirtilen; “ait yedi adet şal üzerine tığbaşı işlemeli bir bohça, bir atlas ve bir sandal olmak üzere iki hümayun, dört adet tülbent bohça ile başı gümüşten anahtar ve gümüş ağızlık, gümüş düğme ve gümüş makas, gümüş iki kulplu ve sedefli, kilidiyle bir som küçük sanduka, sanduka içinde de ayaklı ve yeşil çuka örtülü kilitli ceviz sandık” içerisinde muhafaza edildiğini memnuniyetle gördüm.

İlçemizdeki Sakal-ı Şerif’in de camimiz yapıldıktan sonra  Yusuf Ziya Paşa tarafından Anadolu Muhasebesi’ne kaydettirilmek suretiyle vakfedildiği hususu bugün için en akla yakın seçenektir. Bununla ilgili bir belge de muhtemelen Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün tasnif edilmemiş arşivinde karşımıza çıkacaktır.

Bölgemizde bildiğim Harput Kurşunlu Cami, Hal Köyü Camisi, İzzetpaşa Camisi (bu camideki Sakal-ı Şerif Efendigil Ailesi tarafından bağışlanmıştır.), Keban Yusuf Ziya Paşa Camisinde Sakal-ı Şerif, Aydınlar (Hedi) Köyü camisinde ise Hırka-i Şerif mevcuttur.

Milletimizde Peygamber sevgisi o kadar derindir ki herTürk, onun ismi anılınca saygı gösterir, hürmet ve tazimle elini kalbine götürerek salâvat getirir.Sakal-ı Şerif ve Hırka-yı Şerifler alemlere rahmet olarak gönderilen peygamberimize Anadolu insanının derin ve bitmez sevgisinin göstergesidir. Benim bildiğim kadarıyla Hal Köyü’ndeki camide bulunan Sakal-ı Şerif’in Osmanlının son döneminde İstanbul’dan KAYAPINAR Ailesinin büyük dedeleri (Baki Bey’in babası) tarafından getirildiğidir. Sakal-ı Şerif’i at üzerinde sandukası içinde başının üzerinde getirdiği, muhtemelen Keban üzerinden geldiği için Pit tepesine kadar tüm köylülerin karşıladığı, köy meydanında (Pahar başı) ziyafetler verildiği ve dualar edildiğini rahmetli babaannemden dinlemiştim.

Yusuf Ziya Paşa’nın İstanbul Hekimoğlu Ali Paşa Camisine vakfettiği Sakal-ı Şerif’le ilgili yazışmanın orijinal çevirisini aşağıda sunuyorum. Şiir bölümünde büyük halk ozanı Çıldırlı AşıkŞENLİK’in “Bu Dünyada Baki Kalan Öğünsün” adlı şiiriyle bitirelim. Saygılarımla.

İster ihtiyar ol ister nevcivan

Bu dünyada bâkî kalan öğünsün

Meraksız fikirsiz gamsız her zaman

Her zaman şâd olup gülen öğünsün

Müddet ki Hazret-i Ademden beri

Okunmaz defteri bilinmez sırrı

Bu dünyadan gitti nice bin biri

Ahretten dünyaya gelen öğünsün

Sefil Şenlik der ki bu dünya fâni

İskender Ürüstem Süleyman hani

Ecel pazarından kurtaran canı

Azrailden mühlet alan öğünsün

İSTANBUL KOCAMUSTAFAPAŞA HEKİMOĞLU ALİ PAŞA CAMİSİNE YUSUF ZİYA PAŞA RTARAFINDAN VAKFEDİLEN SAKAL-I ŞERİF YAZIŞMASININ ÇEVİRİSİ

Maruz-ı dai-i devlet-i aliyyeleridir ki zikr-i ati husus-ı meymenet-mahsuslarının tertip ve tanzimiyçün taraf-ı devlet-i müşirânelerinden memuren tevkil ve irsâl buyurulan haceganı divan-ı hümâyûndansaadetlu İzzet Hasan Efendi bendeleri kabl-eş-şer’i kavimden irsal olunan hala vekayi kâtibimiz el-hacc Ahmet Efendi dailerininbab-ı hazret-i şeyhülislâmide fetva emini mevâli-i izamdan faziletluesseyyid Mehmet Efendi dailerine mahsus odada akd eylediği meclis-i şer-i münirde takrir-i kelam edip hala revnak-efza-i sadaret-i uzmâ ve ziynet bahşâ-i vekâlet-i kübrâdevletluinayetlu efendimiz hazretleri bi-inayet-ullahuteâlabervech-i ati muhafazasıyla teyemmüm ve teferrüf buyurdukları lihye-i saadet-i şerife ola……………..-üt tahiyyeninmuhafazasıyçün kemal-i tazim ve itmam-ı tekrim birle niyyet-i halise ve emvali Tayyib ve nefiseleriyle iştira ve tedarük buyurdukları yedi aded şal üzerine ala tığbaşı işlemeli bir boğça ve bir atlas  ve bir sandal ve iki aded hümayun ve dört adeddülbendboğçalar ile telfif ve başı simli miftah ve sim ağızlık ve sim dökme ve sim iki mikras ve sim iki kollu ve sedefli ma kilit bir som sağir sanduka derununa vaz’ ve sanduka-i mezkûre dahi ayaklı ve yeşil çuka puşide (örtü) ve maa kilit ceviz sanduka ile ba’de-l-muhafaza sadrazam-ı esbak merhum Hekimbaşızade Ali Paşa Hazretlerinin İstanbul’da cami-i şerifi kurbundatürbee-i şerifesi vaz’ buyurmalarıyla cami-i mezkûr şeyhi Abdulkadir  Efendi lihye-i şerife-i mezkûreyemüştahfız olup ba-emr-i âli Emtia Gümrüğün zabtındantayin olunan yevmi dokuz akçe vazifeye mutasarrıf ola ve ba’de-l-vefat vazife-i mersumesiyle türbe-i mezkûre türbedarları mustahfız ola ve beher sene leyle-i regaib ve leyle-i miraç ve leyle-i berat ve leyle-i kadr olacağı gün vakt-i asrda (ikindi) lihye-i şerife-i mezkûre kemal-i edeb  ve tazim birle güşadolunubhuzzâr-ez ve arzu-y-il huzû ve-l intizar ziyaret eyliyeler hin-i güşadında dört nefer olmak üzere tayin olunan müderrisinden Dağıstanlı Abdurrahman Efendi ve Bülbül Mehmet Efendi ve Eğinli Hafız Mehmet Efendi ve hafız Mustafa Efendi maanhazırun beher senede dört defa güşadında her biri nevbetle birer hatm-i şerif edub ve cümlesi maan ruh-ı pür-fütuh  hazret-seyyid-ül-kainat-ı aliyyeefzâl-üt-tehiyyataltıyüzkerre salavat-ı şerife getirdikten sonra nevbetinde hatm-i şerif eden, hatm-i şerifi ba’del kıraat sevabını müşarünileyh efendimiz hazretlerinin valide-i muhteremeleri Nefise Hanım ve evlad-ı emcâd-ı mükerremeleri ruhlarına ihdâeyleyüb her biri mahall-i mezkûrdan almak üzere yevmi altışar akçeden ceman yirmi dört akçe vazifeye mutasarrıf olalar ve merkumundan biri fevt oldukta yerine erbab-ı istihkaktan ve huffazdan bir kimesne tayin oluna ve lihye-i şerife hin-i güşadındanhatm-i şerif ve ziyaret hitamına değin müstahfız-ı merkuma kırkar kuruş verile deyu şart ve tayin buyurmalarıyla li-ecl-il-hıfz ve-r-riayelihye-i şerifenin levazım-ı mezkûre ve şüret-i muharreresi  Anadolu Muhasebesi kalemine kayd ve sebt olunmak üzere ilam olunması müvekkil-i müşarünileyh hazretlerinin murad-ı aliyyeleridirdeyu takrir ve istidaları ba’de-l inhâ huzur-ı alilerine ilam olundu.El-emr-i li-men leh-ulemr fiyevm-ür-rabimin zilhicce – i-üş-şerife lisenete sülüse aşere ve mieteyn ve elf. Ve tarihi mezkurdasadr-ı Rum bulunan faziletlu Ahmet Esad Efendi hazretleri ilam etmeleriyleimdi irade-i seniyye mucibince Anadolu Muhasebesine kayd olunmak deyu 6 Cemaziyelahir 1213 tarihinde sadır olan ferman-ı âli mucibince bi-ibaretiha muhasebe-i merkumeyekaydolunmuşdur.