KEBAN KÖYLERİ : (30)  AĞANDON (DENİZLİ)-3

Arazi Adları:

Köyün, Yahyalı mezrası dahil 98.000 dönüm arazi vardır. Bu arazinin yaklaşık olarak % 10’u bağ, bahçe, koru, % 30’u ekili arazi, % 20’si kayalık,  %40’ı meradır.

Arazinin Goguş, Büyük ve Küçük Bük kısımları baraj sularının altında kalmıştır. GoguşBük’ünde 45 dönüm kadar mera kalmıştır. Bu mera Cevizlidere’den Yahyalı Ziyareti’ne kadardır. Taşkara’dan Fırat kenarına kadar olan meramız duruyor. Meydancık adı verilen TEK ve DSİ’nin kurulduğu yer köyün olduğu halde, tapusu olmadığı için köy ve köylü para alamamıştır.

1.Ahbınlık, 2. Arabın Mezarı, 3. Alı Bağı, 4 Eziz’in Komu, 5. Allı Gız, 6. Ayı Boğan 7. Abdioğlu, 8. Afacan, 9. Ağın Yolu, 10. Armutlu, 11. Bacalı Köprü, 12. Birigin Dere, 13. Büyük Gavuş, 14. Berlik, 15. Çatılı Kol, 16. Cevüzlü Dere, 17. Cünütlü, 18. Cüge, 19. Çoban Söğüdü, 20. Çiftepahar, 21. Çiftlik, 22. Çırağın Mezarı, 23. Dağ Yolu. 24. Davul Harmanı, 25. Digmen, 26. Değirmen Önü, 27. Delikdaş, 28. Dikili Daş, 29. Eşşiklidaş, 30. Fatikin kızı, 31. Fes Gavur, 32. Gabıga, 33. Gavurun Daşı, 34. Gavurun Başı, 35. Gurugun Başı, 36. Gırsotu, 37. Harmanlar,  38. Hacı Armıt, 39. Hacı Komu, 40. Hınzırık, 41. Kale, 42. Kademoğlu’nun Yurdu, 43. Karaçalı, 44. Kayabaşı, 45. Karaağacın Köprü, 46. Kesmebaşı, 47. Keşiğin taşı, 48. Kızıldere, 49. Kıraç, 50. Kışla, 51. Kızılca, 52. Korca, 53. Köyaltı, 54. İmikoğlu, 55. Ennikuyu, 56. İğdelerin Dere, 57. Mazdalı, 58. Mamıklık, 59. Meydancık, 60. Mısırın Yazısı, 61. Mineyik Başı, 62. Marhik, 63. Mıllalı, 64. Murat Bağı, 65. Naltöken, 66. Namaz Kaarşısı, 67. Lakam, 68. Ören, 69. Pazarbaşı, 70. Saravut, 71. Sarımağara, 72.Sarayyolu, 73. Saybaşı, 74. Saz, 75. Seyfo Sulağı, 76. Sumaklık, 77. Şemşemi, 78. Taşkara, 79. Tekdut, 80. Topdaş, 81. Uçaçağın tepe, 82. Yahyalıkuyusu, 83. Yayhalı Yolu, 84. Yazlak, 85. Yalamık, 86. Yolsuz, 87. Ziyaret Kolu, 88. Eskibağlar, 89. Gedik Harmaı, 90. Kırmızıtarla, 91. Komöü, 92. Kepir, 93. Kavurmalık, 94. Merteklik, 95. İmovelin Dağını

Evcil Hayvanlar

Köyde inek, koyun, keçi, eşek, at, kedi, köpek, tavuk ve hindi besleniyordu.

1972 yılında köyde, 600 koyun ve keçi, 200 sığır, 100 eşek, 2at, 500 adetde tavuk besleniyormuş.1992 yılında köyde, 300 koyun ve keçi, 38 sığır, 8 eşek, 200 adet detavuk besleniyordu.1998 yılında köyde: 12 sığır, 4 eşek, 60 adet tavuk besleniyor.

Yabani Hayvanlar

Geyik, (Baraj yapımında soyu tükendi.)Kurt, Tilki, Sansar, Porsuk, Tavşan, Sincap, Kartal, Karga, Kargalık, Karakuş, Serçe, Güvercin, Ördek,Ebabil Kuşu, Kırlangıç, İbibik, Bülbül, Saksağan, Delegen, Çalıkuşu, Üveyik, Keklik, Tutkuşu,  Karabatak,Çulluk, Götükara, Leylek, Baykuş, Gıragıra, Toy, Martı, Saka, Yarasa,  Dürrük, Doksancıl Kuşu, Sığırcık, Şahin, Kaya Bülbülü, Sepetçi Kuşu, Yıla, Kertenkele, Kaplumbağa, Kurbağa, Fare, Akrep, Danaburnu, Körsıçan, Domuz, Bokpizozu, Asma kuşu.

Bu hayvanların bir kısmının soyu tükenmek üzeredir. Özellikle keklik, eğer önlem alınmazsa çok kısa süre sonra soyu tükenmeye yüz tutmuş bir hayvandır. Aynı şekilde Toy da bu durumdadır. Son yıllarda bilinçsizce körüklenen ve yapılan avcılık ile tarım ilaçları ve suni gübreler bu hayvanların geleceğini tehlikeye düşürmüştür. Bu durum aynı zamanda doğal dengeyi de bozmaktadır.

Gelenek ve Görenekler

Köyde uzun sürdüğü söylenebilecek dargınlıklar pek olmamıştır. Var olan sorunlarımızı genellikle resmiyete dökmeden, kendi aramızda çözmeye çalışmışızdır. Çözülmeyen sorunlar “Dedeler” tarafından çözülmüştür.

Köy halkı genellikle Alevi’dir. Bir kısım aile süreç içerisinde inanç yönünden değişime uğramıştır. Bunlardan “Karakocalar” adıyla anılan aile Sünni iken alevi olmuş, “Celayir” soyadını alan aile ise, memuriyet dolayısıyla Sünni olmuşlardır. “Odabaşılar” ise, sonradan köye gelip Sünni mezheplerini korumuşlardır. Köyde şimdiye kadar her hangi bir mezhep ayrılığı gözlenmemiştir. Bu aileler birbirlerinden kız alıp vermişler, çoğu akraba olmuştur.

Köyün dedeleri K. Maraş’ın Elbistan ilçesi Sinemilli Köyü, Malatya’nın Arguvan ilçesi Mineyik Köyü, Malatya Arguvan Onar Köyü, Keban ilçesi Mişelli Köyü, Elazığ ili Balıbey ve Sün köylerinden gelirmiş. Mürşidler ise Elazığ’ın Sün Köyü ile Erzincan’ın Mineyik Köyü’nden gelirlermiş.

Muharrem Orucu 

Muharrem ayında isteyen oruç tutar. 12 İmamlar için tutulan bu orucun sonunda “Aşure” yapılıp köye dağıtılır, orucu on gün tutanlar ise kurban keserlerdi.

Hızır Orucu

Şubat ayının ilk haftasında isteyen 3-5 gün Hızır Orucu tutardı.

Ramazan ve Kurban Bayramları

Ramazan ayında isteyen oruç tutar. Ramazanın bitiminde “Şeker Bayramı köyün tümü tarafından kutlanır. Bayram süresince, yaslı evler, yaşlılar, hastalar ziyaret edilir, gönülleri alınır. Kurban Bayramında ise bu ziyaretler yine yapılır. Ayrıca evlerde bayram ziyaretine gelenlere sunmak üzere çeşitli yemekler hazırlanır.

Sünnet Törenleri:

Sünnetler genellikle 1 ila 8 yaşları arasında yapılır. Sünnet olacak çocuğa önceden "kirve” tutulur. Kirve, süet olacak çocuğun sünnet için gerekli ihtiyaçlarını karşılar, sünnet anında çocuğu tutar. Çocuğun babası sünnetten sonrakirveye çeşitli hediyeler alır, kirveyi evine davet ederdi. Sünnetten bir iki gün önce komşular sünnet töreni için davet edilir. Davete gelenler mendil, çorap, yazma gibi hediyeler getirirlerdi.  Günümüzde bunların yerine para, altın takılar gibi hediyeler almıştır. Sünnet törenleri çalgılı olduğu gibi çalgısız da yapılırdı. Çalgılar klarnet, keman, cümbüş ve davuldan oluşmaktadır. Çalgıcılar genellikle Arapkir’li olurdu. Düğünler Cumartesi öğleden sonra başlar, akşam yemek verilir, yemekten sonra masalar kurularak davetlilere içki sunulur. İçmeyenler ayrı oturur, sabaha kadar eğlenirlerdi. Düğün sahibi Pazar günü öğle yemeğini de verir. Yemekler genellikle kuru fasulye, etli bulgur pilavı, ayran salata olur. Pazar günü öğle zamanı sona ererdi. Öğle vakti çocuk sünnet edilir, sünnetçi komşular arasında tepsi dolaştırır, komşular da tepsiye para koyarlardı. Bu paralar sünnetçiye kalırdı. Günümüzde sünnetçinin parasını düğün sahibi ve kirve verir. Daha sonra çaycı son çayı verir, hemen arkasından tepsi gezdirilir, davetliler gönüllerinden ne koparsa tepsiye atarlardı. Daha sonra sünnet çocuğunun odasına gidilerek hediye verilir, çocuğun babası ve kirveye geçmiş olsun dilekleri sunularak tören yerinden ayrılırlar.

(Yazı devam edecek)