KEBAN KÖYLERİ : (28) NİMRİ-1

Dr. Kenan Öztürk

 Tarihçi

                                   Paris, Ocak 2025 www.nimrikulluklari.com

Nimri

Tarih, kültür ve halk inanışları

Bir köyün tarihinden bahsetmek kapsamlı bir çalışmayı gerektirir. Burada Nimri ile ilgili tarih, kültür ve inanç sisteminden sadece bazı kesitler sunacağım.

Coğrafi konum olarak Nimri’nin Keban ilçesine uzaklığı 8 km, Elâzığ’a ise yaklaşık 60 km’dir. Köyün doğuda Keban’dan başlayıp batıda (Malatya yönünde) Fırat nehri kıyısında bulunan Dummu mevkine kadar uzanan geniş bir merası vardır. Fırat nehri, köyün sınırını doğudan güneye bir yay biçiminde çizer. Kuzeyinde ; Denizli, Bayındır, Saracık ve Yahyalı köyleri bulunmaktadır.

Köyü oluşturan yedi sülale; Gögeluşağı, Demirhanuşağı, Şavukuşağı, Ayvazuşağı,  Gündoğmuşlar, Pirikuşağı ve Kamberuşağı’dır. 1970’li yıllarda Nimri’de 120 hane yaşamaktadır. Tarım ve hayvancılıkla geçinen halk bu dönemde ekonomik nedenlerle yoğun olarak İstanbul’a göç etmiş, 1980’lerde ise köy neredeyse boşalma noktasına gelmiştir. 2000 yılından itibaren Nimri’ye özellikle yaz aylarında yaşamak amacıyla dönüşler başlamıştır. İlk gidenler, kendilerinden sonra gelen kuşakların eğitimine önem verdiklerinden, Nimri günümüzde donanımlı insan kaynağına sahiptir.

Eğitim, dil, kültür

Eğitim 1940 yılları başında, Köy Ensititüsü mezunu, öğretmen Mehmet Karataş ile başlar. Çocukluğunda bu dönemi yaşayan eski muhtarlardan Hasan Gökalp ve Mimar Muharrem Oral’ın verdikleri bilgiye göre, okul binası olmadığından, öğretim ilk yıllar köyün zenginlerinden Lobutgilin Süleyman ağa’nın konağında yapılır. İlk Taş Mektep ise 1945 - 46 yıllarında, halkın imece usulü katılımıyla, köyün girişinde, günümüzde Semah heykelinin bulunduğu yerde inşa edilir. Okulun eğitim sistemi Köy Enistitülerine benzer. Taş Mektep ile köyün mesafesi az olmasına rağmen, kışın yoğun kar yağışlarında öğrencilerin okula gidiş gelişlerinde zorluk çekildiğinden, 1955 yılında Nimri içine bugünkü yeni okul yapılacaktır. 

Nimri’de kullanılan dil öztürkçedir. Son yıllarda yapılan Nimri’ye has sözcüklerin araştırılmasında kaybolmak üzere olan önemli sayıda kelime ortaya çıkarılmıştır. 2024 senesinde Mimar Recayi Coşkun bu çalışmayı daha da derinleştirmiş ve toplamında yüzlerce sözcüğe varan bir kültürel miras ortaya çıkmış, araştırma kayıt altına alınmıştır.

Kendine has bir mimariye sahip, taş  yapı olan eski Nimri evlerinin önemli bölümü, damlarının düz ve topraktan yapılmış olması nedeniyle, iklim şartları ve bakımsızlıktan köyün boşaldığı dönemde yıkıldı. Damlarına saç çatı eklenerek korunabilen az sayıdaki evin iç ve dış mimarisi ise dikkate değer bir güzelliğe sahiptir. Köyün yıkılmış eski evlerinin yerine ve çevresine son senelerde, günümüz mimari özelliklere sahip evler inşa edildi.

Halk oyunlarına eşlik eden başlıca çalgılar, klarnet, cümbüş, keman ve davuldur. Türküleri ve deyişleri bağlama ve dede sazı ile icra edilir. Masalları, şiirleri, yarenlikleri ve yemek kültürü zengindir. Bilim, kültür ve sanat alanlarında yetişmiş çok sayıda kişiye sahiptir. Bunlar içinde Nimri Dede maslahlı İsmail Dehmen tanınmış bir tasavvuf şairidir.

Nimri ismi

Günlük konuşma dilinde Nimri’ye, Nimirli’de denmektedir.  Birçok efsane ve benzetme yapılmasına rağmen, Nimri adının hangi medeniyet dönemine dayandığını şu an için bilinmiyor. İsim konusu insanların Yukarı Fırat havzasına yerleşme dönemine kadar gidebilir. Asurlulardan gelebilir.

Nimri toprakları, Keban’dan Dummu’ya kadar uzanan Fırat nehri kuzeyindeki geniş dağlık alanı kapsar. Farklı yerleşimlerde kalıntılar vardır. Bunların bazılarına ; Ağbaba dağı bitişiğinde bulunan Cıngırca’da, Fırat kenarında Dummu, Şeyhin Mağarası, Bük, Şıhlık, Han gibi birçok yerde rastlanır. Keban’ın tam karşısında bulunan Şıhlık mevkiinde Surp Kevork Ermeni kilisesi ve Dummu’da yakın zamana kadar bir başka kilise kalıntısı bulunuyordu. Fırat’tan Nimri’ye kadar olan dağlık alandaki farklı bahçelere yakın yerleşim kalıntıları ve yazlaklar  ise yakın döneme aittir.

Geçmişi belki binlerce yıla dayalı Nimri ismi, 1960’lı yılların sonunda bölgede yapılan yerleşim adlarının yeniden belirlenmesi kapsamında, devlet tarafından “Pınarlar” olarak değiştirildi. Nimri’nin su sıkıntısı çektiği bu dönemde Pınarlar konan ismi, köy  derneğinin girişimleri sonucu, 2014 Aralık ayında Nimri olarak geri alınmıştır.

Onar Köyü ve Nimri

Arapgir’in Onar köyünde doğan tarihçi Dr. İsmail Kaygusuz, Türklerin Malatya, Erzincan, Elazığ bölgesine yerleşmelerinin 13.yy’da olduğunu belirtmektedir.  Birbirine 25 km uzaklıkta bulunan Onar köyü ile Nimri arasında önemli kültürel bağlar vardır. Bu iki köyün halkları aynı tarihi özelliklere sahiptir. Dil ve lehçeleri, etnik kültürleri aynıdır. Köyümüzün yaşlıları, Nimrililerin ilk başta Sarıçiçek yaylasına yerleştiklerini ve daha sonra Nimri’ye geldiklerini söylüyorlardı. Sarıçiçek ; Arapgir, Arguvan, Divriği ve Kemaliye ilçeleriyle çevrelenen bir yayladır. Küçükbaş hayvan sürülerinin bugünde otladığı verimli bir doğaya sahiptir. Nimrililerin bu yaylayı otlak yeri olarak kullandıklarıda düşünülebilir. Köyümüz Keban’a çok yakın olmasına rağmen, 100 sene öncesine kadar idari olarak Arapgir’e bağlıydı. Fırat nehri’nin kuzeyindeki önemli sayıda yerleşim yeri için durum aynıydı. 

DEVAM EDECEK