KEBAN KÖYLERİ: (30) AĞANDON (DENİZLİ)- 5

Sayfa 22 -28

Yöresel Bitki Adları:

1. Acır: Ekşimsi, ince kabuklu bir tür kavun.

2.Balcan: Patlıcan.

3.Bıldık: Küçük cins domates.

4.Dağın: Dardağan.

5.Gılık: Aşısız hurma.

6.Gündönderen: Ayçiçeği.

7.Hıyar: Salatalık.

8.İsot: Biber.

9.Kelek: Olmamış küçük kavun.

10.Kenger: Sütünden sakız yapılan bitki.

11.Çıtlık: Yemlik türü bitki.

12.Mamık: Yabani erik.

13.Menoşuk: (Çedene) Sakız ağacının meyvesi.

14.Mişmiş: Ekşi kayısı.

15.Payam: Badem.

16.Pirpirim: Semizotu.

17.Pürçekli: Havuç.

18.Pelit: Meşe palamudu.

19.Su tolu: Bir çeşit su kabağı.

20.Sıncık: Bir çalı türü.

21.Sürsülük: Alıç benzeri yabani meyve.

22.Şamam: Kokulu küçük kavun.

23.Şekoku: Yabani armut.

24.Gızar: Toprak altından çıkartılan meyvesi yenilen bitki.

25.Cavruk: Yumru gövdeli bitki.

26.Gokguluk: Yumru gövdeli bitki, yenilir

27.Payamça: Acımsı badem.

28.Öküzgötü: Kuşburnu.

29.Yarpız: Yabani reyhan.

30.Anıkotu: Yabani kekik.

31.Domalan: Bir tür yer elması.

32.Adem otu: Sarmaşığa benzer.

33.Keven: Yabani ot.

34.Bivan otu: (Meyan kökü), yabani bitki.

35.Gajjo: Keklik yemi olarak kullanılan ot.

36.Gavur Başı: Dikenli, sarı, pembe çiçek açan bitki. (Çiçek açtığında bağlara nişan düşer.)

37.Gayganacık: Yemeği yapılan yabani bitki.

38.Çakır Dikeni: Meyvesi dikenli, zehirli bir bitki.

39.Demir Dikeni: Nohut büyüklüğünde tohumları ola dikenli bitki.

40.Mormorik: Böğürtlen.

41.Teke sakalı: Yakacak olarak kullanılan bitki.

42.Sıçak dikeni: Hayvan yemi olarak kullanılır.

43.Yemlik: Yemeği yapılan bir ot.

 

Giyim Kuşam:

Erkek Giyimi: Erkekler içten işlik, gömlek, yü şalvar, kıl ya da yün çorap, uzun don, iki etekli entari ve fistan giyer, başlarına fes, külah, sarık, kalpak ve keçe başlık takar. Ayaklarına çarık yemeni veya kundura giyerlerdi. Daha sonra pantolon veya şalvar, üstte gömlek, onun üzerine kuşak yelek ve ceket, yeleğin üzerine köstekli saat, başta kasket, ayakta yemeni veya kundura giyerlerdi.

Kadın Giyimi: İç çamaşırı üzerine üç etekli entari, önlerinde peştamal, başlarında fes üzerine yazma veya izar giyerlerdi.

Yöresel Giysilerimiz:

Çarığ: Ham deride yapıla ayakkabı.

Esbap: Elbise.

Gaccik: Başa bağlanan bez.

Hırik: Eski ayakkabı.

Kalık: Çocuk ayakkabı.

Köynek: Gömlek.

İskarpin: Kudura.

İzar: Tülbent.

İşlik: Gömlek.

Gocuk: Mont.

Tuman: Kısa don,külot.

Entere: Kadı elbisesi.

Mançık: Kadın şalvarı.

Mintan: Gömlek.

Papuç: Terlik türü ayakkabı.

Yemeni: Arapgir’de yapılan ayakkbı.

 

Akraba Adları:

Aba: Anne.

Bibi: Hala.

Diyeze: Teyze.

Emi: Amca.

Eze:Teyze.

Gakgo:Ağabey.

Güveği:Damat.

Herif: Kadının eşi.

Ağa:Abi, baba.

Nene:Nine.

Bacılık:Kadının kan kardeşi.

Gardaşlık: Erkeğin kan kardeşi.

 

Tarım Araçlarının Adları:

Boyunduruk: Öküzlerin boynuna takılan ağaçtan araç.

Dügen Döven: Bir kapının ebatlarında alt yüzeyine çakmaktaşları çakılı alet.Harmandaki sapları ezerek tahılları samandan ayırır.

Dirgen: Harman savurmaya yarayan, yemek çatalı biçiminde demirden yapılmış büyük alet.

Egenk: Sabanın el tutulan yeri ile demir arasında kalan kısmı.

Gamedin: Düğen ile öküzün boyunduruğu arasında takılan araç.

Haznavuç: Boyunduruk arasına takılan araç.

Külbe: Küçük demir çapa.

Kızmık: Dananın burnuna takılan demir.

Köcek: Asma anahtar.

Kılıç: Sabanın sapıyla toprağa gelen kısmını bağlayan araç.

Mıh: Demir çivi.

Massa: Öküzleri sürmek için kullanılan uzun değnek.

Modula: Masanın ucundaki çivi.

Sele: Öküzün ağzına takılan sepet.

Sıyrık: Kar küremeye yarayan tahtadan yapılmış araç.

Yaba: Tahtadan yapılmış, harman savurma aracı.

Samı: Boyundurukla birlikte öküzün boynuna takılan araç.

Polat:Eğenkin üstüne çakılan demir.

 

Ev ve Mutfak Araçları:

 

Cağ: Örgü işi.

Cecim:El dokuması yolluk.

Çanak: Toprak saksı.

Çıra: Koni biçiminde, tenekeden yapılma aydınlatma aracı.

Çingil: Bakracın küçüğü.

Destik: Deri tuluğlarının ağız kısmına takılan ağaç.

Duvağ: Hamur açılan tahta.

Eşir: Ayran konulan gıdık (oğlak) derisinden yapılan tulum.

Egiş: Ateş küreği.

Fenos: Gemici feneri.

Gıristik: Yağlı fitil.

Gıcık: Küçük toprak kürek.

Haranı: Orta boy kazan.

Harar: Saman konulan büyük çuval.

Helke: Kova.

İg: Yün eğirme aracı.

Keri: Deri tulukta ön ve arka uçları birbirine bağlayan uzun ağaç.

Kevgir: Yemek karıştırmaya yarayan, gövdesi delikli metal araç.

Gosgana: Büyük boy tencere.

Kamıs: Süzgeç.

Kösevü: Ateş karıştırmaya yarayan metal araç.

Lenger: Büyük bakır tabak.

Lüllük: Huni.

Makat: Tahta divan.

Maşrapa: Su içilen, kulplu bakır tas.

Masura: Küp yayıkların ağzına takılan kamış.

Saplak: Bakırdan yapılan saplı derin kap. Bulgur haşlamada, yemek karıştırmada kullanılır.

Serik: Küplerin ağzını bağlamaya yarayan deri.

Tol: Su doldurmaya yarayan bir çeşit kabak.

Urfalık: Un koymaya yarayan araç.

Üsküre: Geniş büyük tas.

Külek:Tahta kap.

 

Yemek ve Yiyecek Adları:

Ağuz:Hayvanın ilk sütünden yapılan yemek.

Akıtma:Hamur, sarımsak ve yağla yapılan yemek.

Arıtma:Ekmek mayası.

Bazlama: Yufkadan kalın mayasız ekmek.

Bastığ:Üzüm pestili.

Bılık: Bulgurdan yapılan köfte.

Boyama:Toz biber.

Bumbar: Hayvan bağırsağının bulgur ile doldurulmasıyla yapılan yemek.

Bişi: Mayalı hamurun yağda kızartmasıyla yapılan yemek.

Cılvırık: Soğan ve turşu ile yapılan yemek.

Cızlama: Yağda kavrulan soğan, çok ince açılan mayasız hamurun içine sürülür ve sacda pişirilir.

Çir:Mişmiş ve kayısı kurusu.

Çiğit:Mişmiş ve kayısı çekirdeği.

Çomak: Taze sac ekmeğinin arasına peynir, yağ, kavurma veya çökelik koyularak yapılan dürüm.

Dolanger: Yufkanın ceviz içiyle sarılarak yapılan tatlı.

Dögmeç: Patlıcan ve biberin ateşte kebap yapılır. Kabukları soyulup dövülür, sarımsak ilave edilerek yağda kızartıla yemek.

Düğür: Köfte yapılan ince bulgur.

Düğürlüküfde: Et dökülerek düğür ile yoğurularak köfte yapılır.

Eşgili: Mayalı sac ekmeği.

Galındır: İneğin ilk sütünün suda kesilmesiyle yapılan yemek.

Gırmıtık: Üzüm şırasının buğday ile pişirilerek kurutulmasıyla yapılır.

Gotmaç: Sütün incir kanıyla kestirilerek yapılan peynir.

Guçcu: Hayvan böbreği.

Haşil:Gırmıtıktan yapılan yemek.

Herle: Un, pekmez ve tere yağı ile yapılan yemek.

Hırçıklı yemek: Patlıcanın kabuğuyla yapılan yemek.

Hırınç: Döğmenin ufak ununun sacda pişirilmesiyle yapılan yemek.

Kurut:Çökeliğin kurutulmasıyla yapılır.

Küp isotu: Biber turşusu.

Kıtırık: Eritilmiş kuyruk veya iç yağı.

Kursak: Tavuk, kaz ve hindi midesi.

Külümçe: Taze mayalı ekmek, koyun sütü, şeker ve yağ karıştırılarak yapılan yemek.

Mesik: Kurut ezmesi.

Malğuta: Kırık mercimek ve döğme ile yapılan yemek.

Omaç: Hamur çorbası.

Perverde:Mişmiş ve dut ile yapılan reçel.

Pelize: Nişasta, su veya sütle yapılan yiyecek, muhallebi.

Pıt pıtık: Bulgur unu ile yapılan yemek.

Surun: Yufkanın üzerine yoğurt, sarımsak ve sos dökülmesiyle yapılan yemek.

Sındık:  Kepekle yapılan yemek.

Yazı devam edecek…