KEBAN KÖYLERİ: ( 5 ) AŞAĞI ÇAKMAK KÖYÜ-5

                                                                                   Yeni Türk Dili

Prof. Dr. Ahmet BURAN

Fırat Üniversitesi İnsani ve Sosyal Bilimler Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi

Aşağı Çakmak köyünün eski ve ilk adı Çakmak’tır. Daha sonra yakınında ki bir tepede ikinci bir köy kurulunca, tepedekine Yukarıçakmak, aşağıda kalan eski köye ise Aşağıçakmak denmiştir. 

İnanç, oyunlar, kışın yenen doğal ürünler:

İsmail Hakkı BURAN

Şair

Ayrıca köyümüzde gelenek olarak öküz koşumu sırasında taze ekmeğe yağ veya pekmez sürülerek köylüye dağıtılırdı, bari çel diye köyün en yüksek yerin de ziyaret diye adlandırılan yere Ekim ayın da toplu olarak gidilir herkes bütçesine göre ayrı ayrı adak kurban keser orada pişirilerek yenir, oraya gelemeyenlere getirilir yedirilirdi, köyümüz de çelik çomak, ölü taş, üçayak (seepik) diye bir sopa oyunu oynanır dı, cevizi cevize, cevizi bir cici üzerine konan paraya atmak suretiyle ceviz oyunu oynanır, bir bez parçası ya da havlu ıslatılarak biri birinin sırtına vurarak (tura) denen bir oyun oynanırdı, yüzük saklama oyunu oynanır, kaybedenler kazananlara ziyafet çeker, pestil, ceviz,dut, orcik ne varsa hep beraber yenirdi, adam dillerin de erkekler sıra ile konan iri kürsü şeklinde ki taşlara oturur, sohbet eder kışın az da olsa görünen güneşin tadını çıkarırlardı oraya güneş yüzü (beroj) denirdi,  imece usulü yardımlaşma ve işi geri kalan komşuya yardıma mutlaka gidilirdi, Elma, ayva nar, hastalar için evin kilerlerinde saklanırdı.

Kirvem, Ahmet BURAN hocamızın köyümüz tarihi ve kuruluşu, aile lakapları,sülaleler, köyün yerleşik düzene geçme şekli ve coğrafi yapışı ile ilgili derlemesini ayrıca sizlere sunmuştum. Yaptığım gelenek ve örf ananelerimizi de ekte yazdım kısmen sizin derin bilgileriniz ve komşu köy olma münasebetiyle birçok geleneğimizin müşterek olduğunu buna göre değerlendirmenizi daha detaylı yapacağınızdan şüphemiz yoktur, kaleminize yüreğinize sağlık selam ve muhabbetle Kirvem kolay Gelsin.07.08. 2024

……………

AŞAĞI ÇAKMAK VE BİRVAN

Aşağıçakmaklı Bayram kırivle(kirve) BirvanlıHayyam Zekeriya’nın (Özmen) Kürtçe dilde övgüleri de sövgüleri de bir birine benzerdi.  …Zekeriya Dayıdan dilemiştim. Bayram kirvenin, kışın ‘Dede’lerin köye gelip, Cuma akşamları ‘Cem’ tutacakları zaman kedisini de çağırmasını ve ‘Cem’e katılmasını istemesine karşılık,Zekeriya dayı bunu kabul etmiş. Bayram kirve, Cem’e katılmış. Uzunca bir hikâye veayrı bir yazı konusu…

Çocukluğumuzdan hatırladığım kadarıyla, Çakmak köyünden birçok aile,Birvan köyünün inanç merkezi sayılan KanîyaMezinZiyareti’negelirlerdi. Bayıklar sülalesinin 1945 ila 1955 yılları arası doğan erkek çocuklardan bir kaçının kirvesi, gönlü rahmet istedi, babam,Derviş YOKUŞ kirveleriydi. Ayrıca, Aşağıçakmak köylüleri her yıl, Birvan’ıncandamarı, KanîyaMezinZiyareti’ne gelir, kurbanlarını keser birlikte oturur ortak sofralar kurarlardı. Hâlâ da gelenler vardır. Bir diğer önemli husus, Aşağıçakmak köyünün ikinci kuşak okuyanlarının öğretmenleri Birvan’lırahmetli Ali Dinler’i hep saygıyla yadettikleriniduyuyoruz.O günleri ve anılara dair yazan dostlarımızın olacağını diliyor ve umuyorum.  

Yine bu köyün güney batısındaki koruluk arazi, Birvan’ın ise doğusunda ki Xariçamağan diye adlandırılan ve Gomêdoran, Paşikale, Nahaleşüllearazileri iç içe bitişik olup, buralarda bağ-bahçe ve tarlaları olan rahmetli Zekeriya Özmen ve Kadir Ercan’la olan baba dostlukları asla unutulamaz. Benim Zekeriya dayı ile sıkı bir diyaloğumuz vardı. Bana, Aşağıçakmak köyünden Bayram ile aralarında geçen onlarca hikâyesini dinlemiştim. İki köy insanları, sünnet törenlerinde, düğünlerinde, ölüm olaylarında, kısası iyi gününde kötü gününde mutlaka birbirlerinin sevincini-acısını paylaşırlardı. O iyi insanlar “atlarına binip gittiler”. Hepsinin mekânları cennet, ruhları şad olsun…  

Dolayısıyla Birvan’laAşağıçakmak köyleri örf, adet, gelenek ve kültürel anlamda, tabir yerindeyse, iki kardeş gibidir. Umuyor ve diliyorum bu kardeşlik bizden sonra ki nesiller arasında da devam eder. Tüm Aşağıçakmaklı dostlarımı saygıyla selamlıyorum…

Midran YOKUŞ