- Köy sakinlerinden Bilan Turan:

- ""Bu asırlık dutlarımız dedelerimizin dedesinden kalma dutlarımız. Asırlık dutlarımızdan dut pekmezi yapıp İstanbul'a, Ankara'ya, Konya'ya, İzmir'e sipariş gönderiyoruz, bizim için önemli bir gelir kaynağıdır"

Elazığ'ın Keban ilçesine bağlı Soğanlı köyünde dededen kalma asırlık dut ağaçlarının meyvesinden yapılan geleneksel dut pekmezi, büyükşehirlerden gelen yoğun taleple köy halkının geçim kaynağı oldu.

İlçenin mikroklima iklimine sahip köylerinden Soğanlı'da, 100’ü aşkın dededen kalma asırlık dut ağacında hasat dönemi başlarken, toplanan dutlar geleneksel yöntemlerle daha çok pekmeze dönüştürülüyor.

Yoğun emekle üretilen ve şifa kaynağı olarak tüketilen pekmezler, başta İstanbul, Ankara, İzmir, Adana gibi büyükşehirlere sipariş üzeri gönderilerek köylüler için önemli bir gelir kaynağı oluyor.

Osmanlı döneminde yaprağı ipek böceği üretimde kullanılan dut ağaçlarının meyvesi çeşitli işlemlerden geçirilerek pekmez, pestil, kurudut, orcik ve ardut yapılarak hem köylerde hem de şehirlerde tüketiliyor.

Elazığ genelinde dut ağacı ekiliş alanları 3 bin 104 dekara ulaşırken, bu alanlardan yıllık ortalama 5 bin ton taze dut elde edilerek hem kurutmalık dut olarak hem de duttan yapılan yöresel ürünlerle yerel ekonomiye katma değer sağlanıyor.

- Toplanmasından kaynatılmasına zorlu bir süreçten geçiyor

Dut pekmezi yapamı için sabahın erken saatlerinde bahçelere giden aileler, dev bez brandaları asırlık ağaçların altına gererek insan gücüyle dutları silkeliyor.

Yaprak ve yabancı maddelerden özenle ayıklanan ve yıkanan meyveler daha sonra odun ateşinde dev kazanlarda sürekli karıştırılarak kaynatma işlemine tabi tutuluyor.

Kaynama işleminin ardından tortularından arındırılması için süzülen dutlardan elde edilen şıra geniş tepsilere dökülerek yoğunlaşması ve aromasını kazanması için günlerce güneş altında bekletilerek pekmez elde ediliyor.

- "Bizim için çok önemli bir gelir kapısı"

Köy sakinlerinden 52 yaşındaki Bilal Turan, köylerinde yaklaşık 220 dut ağacı bulunduğunu ve bunların yarısından fazlasının asırlık olduğunu belirtti.

Zamanın da dedelerinin ekmiş olduğu dut ağaçlarından bugün yaptıkları pekmezi satarak geçimlerini sağladıklarını aktaran Turan, şunları kaydetti:

"Bu asırlık dutlarımız dedelerimizin dedesinden kalma dutlarımız. Burada uzun süre dutların canlı kalmasının sebebi, ağaçlarımızın kenarından Keban Çayı'nın akmasıdır. Dut ağacı da kökleri çok derine gittiği için Keban Çayı'ndan suyunu alıyor ve bize çok güzel meyveler veriyor. Asırlık dutlarımızdan dut pekmezi yapıp İstanbul'a, Ankara'ya, Konya'ya, İzmir'e sipariş gönderiyoruz, bizim için önemli bir gelir kaynağıdır. Kolay bir süreç mi? Değil, çok zorlu bir süreç. Ateştir, kaynamasıdır, süzmesidir, sermesidir, bayağı bir meşakkatli iş. Ama yüzde 100 organik, orijinal dut pekmezlerimiz sağlığımız için çok faydalı."

Köyde bu işi yapan yaklaşık 15 aile olduğunu ve sürecin 45 gün sürdüğünü ifade eden Turan, "Şu anda sürecin yarısına gelmiş bulunduk. Haftada 2-3 sefer silkeliyoruz havaların sıcaklığına bağlı. Bu şekilde bir gelir kapısı, gelir kaynağı olarak devam ediyoruz." dedi.

- "Şu anda 100-150 senelik dut ağaçlarımız var"

Üreticilerden Hasan Celayir ise atalarının bölgeye ilk yerleştiği dönemlerde ekimi kolay ve verimi yüksek olduğu için tarımsal üretim olarak önceliği dut ağaçlarına verdiklerini ve dere yataklarını dut ağaçlarıyla donattıklarını dile getirdi.

Köyün mikroklima özelliğinden ve ağaçların dere yatağında olmasından dolayı asırlardır canlılığını devam ettirdiğini vurgulayan Celayar, şöyle konuştu:

"Şu anda 100-150 senelik dut ağaçlarımız var. Bunlar dere yatağına ekildiği ve oradan geçen sudan faydalandığı için gerçekten çok güzel bir ürün veriyor. Bu dutlarımızın aroması güzel olduğu için bundan kaliteli dut pekmezi elde ediyoruz. Elde edilen pekmezimizi de İstanbul, Ankara, İzmir gibi batı bölgelerinde eş dostlar aracılığıyla, onların taleplerinden dolayı kargoyla veya otobüslere vererek gönderiyoruz.