AZERBAYCAN GÜZEL SANATLAR MÜZESİ

Bu müze, Azerbaycan’ın en büyük sanat müzesi olup 17 binden fazla esere ev sahipliği yapmaktadır. Günümüzde müze, Bakü’de 19. yüzyılda inşa edilmiş iki yan yana tarihi binada — De Bur Sarayı ve Mariinski Kız Gymnazyumu binasında faaliyet göstermektedir. Müze koleksiyonunda Antik Doğu, Azerbaycan, Rusya ve Batı Avrupa sanatına ait eserler sergilenmektedir. Bu eserler uluslararası ölçekte Kanada (1966), Küba (1967), Suriye (1968), Fransa (1969), Çekoslovakya (1970), Cezayir (1970) ve Irak (1971) gibi ülkelerde sergilenmiştir. Müze, pazartesi hariç her gün 10:00–18:00 saatleri arasında ziyaretçilere açıktır.

1920 yılında Azerbaycan Devlet Müzesi bünyesinde görsel sanatlar bölümü oluşturulmuştur. Bu bölümde toplanan eserlerin, özellikle resim ve diğer sanat örneklerinin önemi göz önünde bulundurularak, 1936 yılında Azerbaycan Devlet Güzel Sanatlar Müzesi olarak ayrı bir müze kurulmasına karar verilmiştir. Müze ilk olarak Hacı Zeynalabdin Tağıyev’in sarayında (bugünkü Azerbaycan Tarih Müzesi binası) faaliyet göstermiş ve 1937’de resmi olarak açılmıştır. Daha sonra Nizami Gencevi adına Milli Azerbaycan Edebiyatı Müzesi’nin beşinci katına taşınmıştır.

1943’ten itibaren müze, Rüstem Mustafayev’in adını taşımaya başlamıştır. 1950’lerden itibaren müze, Bakü’de birkaç tarihi binada geçici sergiler ve ekspozisyonlar düzenlemiştir. Bu dönemde Rasim Efendiyev, Nureddin Gayıbov, Mürsel Necafov ve Mehdi Hüseynzade gibi genç sanat tarihçileri Azerbaycan sanat tarihçiliğinin temellerini atmışlardır. Daha sonra müzeye, Halk Ressamları ve SSCB Devlet Ödülü sahipleri Salam Salamzade, Kazım Kazımzade ve İbrahim Zeynalov gibi ünlü şahsiyetler liderlik etmiştir.

1951 yılında Azerbaycan SSC Komünist Partisi MK birinci sekreteri Mircäfär Bağırov, De Bur Sarayını müzeye bağışlamıştır. Saray, önceden “Kaspi Ortaklığı” Anonim Şirketi ve Azerbaycan İnkılap Komitesi tarafından kullanılmıştır. Müze saraya taşındıktan sonra ekspozisyon yeniden düzenlenmiş ve en değerli eserler sergilenmeye başlanmıştır.

1992–1993 yıllarında müzenin saraydan çıkarılması planlanmış olsa da, önde gelen kültür insanlarının müdahalesiyle bu karar iptal edilmiştir. Aynı yıl müzeye tarihi Mariinski Kız Gymnazyumu binası da verilmiş ve burada müzenin ikinci korpusu oluşturulmuştur. 7 Haziran 2013’te Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve eşi Mehriban Aliyeva’nın katılımıyla birinci ve ikinci korpusları birleştiren yeni geçit korpus açılmıştır.

De Bur Sarayı, 1888 yılında petrol magnatı Lev de Bur tarafından inşa edilmiştir. Sarayın proje tasarımı şehir mühendisi Nikolay fon der Nonne tarafından hazırlanmıştır. 1889’da De Bur’un vefatından sonra mirasçıları sarayı “Kaspi Ortaklığı” Anonim Şirketi’ne satmış ve bina onların mülkiyetine geçmiştir. Sarayın inşası 1891–1895 yıllarında tamamlanmıştır.

Mariinski Kız Gymnazyumu, 1888 yılında kurulmuş ve akademik heyetin katılımıyla 1887 yılının Eylül ayında açılmıştır. Bina daha sonra müzenin ikinci korpusu olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Müzenin daimi ekspozisyonu 60 odada düzenlenmiş olup 3000’den fazla eser sergilenmektedir. Birinci korpusta Avrupa ve Rus sanatına adanmış odalar bulunurken, diğer odalar İran, Türkiye, Japonya ve diğer ülkelerin sanatını kapsamaktadır. İkinci korpusta ise antik ve orta çağ Azerbaycan sanatı ile modern Azerbaycan ressam ve heykeltıraşlarının eserlerine adanmış odalar yer almaktadır.

Ekspozisyonda 18.–20. yüzyıl Azerbaycan sanatçılarının eserlerinin yanı sıra orta çağ halk uygulamalı sanat örnekleri, nadir Azerbaycan halıları, arkeolojik kazılarda elde edilmiş eşsiz eserler, orta çağ giysileri ve günlük yaşam eşyaları da sergilenmektedir. Ayrıca erkek ve kadın kemerleri, silahlar ve değerli metallerden yapılmış sanat eserleri de ziyaretçilere sunulmaktadır.

Müzede 17 binden fazla eser korunmakta olup, sık değişen sergiler ziyaretçilere koleksiyonun büyük bölümünü zaman zaman görme imkânı sağlamaktadır.

Bu koleksiyon, Azerbaycan topraklarından çıkarılmış antik ve orta çağ sanat eserlerini kapsamaktadır. Koleksiyonda Nakhçıvan’dan Manna dönemine ait tunç kuş figürleri, Bakü ve Şeki’den M.Ö. 3.–1. yüzyıla ait kadın figürleri, Şamahı’nın Khınıslı yerleşiminden Kafkasya Albaniyası dönemine ait insan figürleri, Gence, Beylagan, Gabala ve Mingacevir’den değerli kap örnekleri, Bayıl Kalesi’nde bulunan taş plakalar üzerindeki yazı kitabeleri ve Laçın’dan getirilen taş at ve koyun figürleri yer almaktadır.