Gelibolu’da Zamanın Ruhu

Yurtdışında yaşayan torunlarıma Çanakkale’nin neden “geçilmez” olduğunu anlatmak amacıyla, profesyonel rehber eşliğinde Gelibolu’yu bir gün boyunca gezdik, gördük, dinledik, düşündük ve düşündürdük.

Savaş alanlarını yerinde görmek, onların tarih bilincinin ve millî duyarlılıklarının gelişmesine vesile oldu. Onlara şu duyguyu anlatmaya çalıştım: “Çanakkale’de toprağa düşen yiğitler, Türk’ün vatanını savunma iradesini kanlarıyla mühürleyen birer destandır. Onların kemiklerini sızlatacak tek bir geri adım atarsan, aldığın her nefes sana haram olur.”

Gençler gördüklerine ve duyduklarına hayret ettiler. Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Conkbayırı’nda askerlerine verdiği emri duyduklarında çok şaşırdılar. Hele savaş sırasında hayatını kaybeden yabancı askerlerin annelerine hitaben söylediği sözleri okuduklarında çok duygulandılar ve gözleri doldu.

Mustafa Kemal Paşa gibi bir kahramana sahip olduğumuz için çok şanslı olduğumuzu ifade ettiler. Bu gezi ve bilgilenmenin ardından, sevgili torunlarıma hitaben aşağıdaki satırları kaleme almayı uygun buldum.

***

Sevgili Torunlarım,

Bugün Çanakkale’yi ilk kez gezerken yalnızca tarihî bir savaş alanını değil, bir milletin var olma mücadelesinin izlerini göreceksiniz. Üstelik sizler bu topraklardan uzakta, başka ülkelerde yaşayan bir kuşağın temsilcilerisiniz. Bu nedenle Çanakkale’yi anlamanız, yalnızca geçmişimizi öğrenmeniz açısından değil, “vatan” denilen kavramın bir millet için ne ifade ettiğini kavramanız açısından da önemlidir.

1915 yılında Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’nın içindeydi. İtilaf Devletleri, Çanakkale Boğazı’nı geçerek İstanbul’a ulaşmak ve Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakmak istiyordu. Denizden başlayan büyük saldırı, 18 Mart 1915’te tarihin en önemli deniz savaşlarından birine dönüştü. Müttefik donanması Boğaz’ı aşamadı. Bunun üzerine Gelibolu Yarımadası’na asker çıkarıldı.

Şimdi karşınızda uzanan tepeler, koylar ve vadiler yalnızca güzel bir coğrafyanın parçaları değildir. Buralarda yüz binlerce insan savaştı. Türk askerleri vatanlarının işgal edilmesine karşı koyarken karşılarında dönemin en güçlü ordularından bazılarını buldu.

İşte bu mücadelede Mustafa Kemal tarih sahnesinde çok önemli bir rol üstlendi.

25 Nisan 1915’te Arıburnu’na çıkarma yapıldığında Mustafa Kemal, 19. Tümen Komutanıydı. Conkbayırı yönündeki gelişmeleri değerlendirerek birliklerini harekete geçirdi. Askerlerine verdiği emir, Çanakkale savunmasının hafızalara kazınan sözlerinden biri oldu:

“Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum.”

Bu sözü yalnızca bir askerî emir olarak düşünmeyin. Arkasındaki şartları anlamaya çalışın.

Çanakkale’de askerler, geri çekilecekleri bir yer olmadığını biliyorlardı. Arkalarında aileleri, köyleri, şehirleri ve henüz doğmamış çocukları vardı. Orada yalnızca silahlar savaşmadı; irade, cesaret, dayanışma ve fedakârlık da savaştı.

Anadolu’nun farklı şehirlerinden gelen gençler aynı siperlerde yan yana durdular. Köylüsü, öğrencisi, öğretmeni, memuru, işçisi ve subayı aynı kaderi paylaştı. Çok farklı bölgelerden gelen insanlar kendilerini ortak bir geleceğin parçası olarak gördüler.

***

Mustafa Kemal’i Burada Tanıyın

Sizden özellikle bir şey rica ediyorum: Mustafa Kemal’in adını yalnızca ders kitaplarından öğrendiğiniz tarihî bir şahsiyet olarak düşünmeyin. Onu burada, bu tepelerin ve vadilerin arasında anlamaya çalışın. 1915’te Mustafa Kemal 19. Tümen Komutanıydı. 25 Nisan’da Arıburnu’na yapılan çıkarma sırasında gelişmeleri değerlendirerek birliklerini harekete geçirdi. Conkbayırı’nda askerlerine söylediği: “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum.” sözü Çanakkale’nin hafızasına kazındı.

Çanakkale’de onun askerî liderliği belirginleşti. Daha sonra tarih onu başka büyük mücadelelerin içinde görecekti. 1919’da Samsun’a çıkacak, Anadolu’da Millî Mücadele’nin öncüsü olacak ve birkaç yıl sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna liderlik edecekti.

Bu nedenle Çanakkale’yi anlamak, Mustafa Kemal’in tarih sahnesindeki yükselişinin önemli bir bölümünü anlamaktır.

***

Şimdi Şu Toprağa Dikkatle Bakın

Sevgili torunlarım,

Birazdan bir şehitliğin önünden geçeceğiz. Orada durun. Sessizce etrafınıza bakın. Bir mezar taşının üzerindeki ismi okuyun. Sonra kendinize şu soruyu sorun: “Bu insan kimdi?”

Belki bir öğretmendi. Belki bir öğrenciydi. Belki bir çiftçiydi. Belki bir kardeşti. Belki annesinin gözünde hâlâ küçük bir çocuktu. Belki hayatının tamamını yaşayabilseydi bugün çok farklı bir insan olacaktı. Fakat onun hayatı burada sona erdi.

Bugün bu topraklarda özgürce yürüyebiliyorsak, onların fedakârlıklarını hatırlamak zorundayız. Çünkü tarih yalnızca zaferlerden oluşmaz. Tarih, kaybedilen hayatların da hikâyesidir.

Şehitliklere, siperlere, anıtlara ve savaşın izlerine bakarken bir an için taşların ve toprağın ötesini düşünün. Bu tepelerde sizin yaşınızdaki gençlerin bulunduğunu hatırlayın. Onların çoğu bir daha evlerine dönemedi. Kimi annesine, kimi babasına, kimi eşine, kimi çocuklarına veda edemeden bu topraklarda kaldı.

***

Çanakkale’yi Yalnızca Bir Savaş Olarak Görmeyin

Çanakkale’nin bize bıraktığı en büyük miraslardan biri, Mustafa Kemal’in burada gösterdiği askerî liderliktir. Çanakkale’de kazandığı tecrübe ve askerî itibar, ilerleyen yıllarda Millî Mücadele’nin liderliğinde de önemli bir rol oynayacaktır.

Bu nedenle Çanakkale’yi yalnızca “1915’te kazanılmış bir savaş” olarak görmeyin.

Çanakkale, daha sonra kurulacak Türkiye Cumhuriyeti’nin insan kaynağını, hafızasını ve bağımsızlık anlayışını besleyen büyük tarihî dönemeçlerden biridir.

***

Bu Hikâyenin Neresindesiniz?

Sizler başka ülkelerde doğmuş, başka diller öğrenmiş, dünyanın farklı kültürleriyle iç içe büyümüş olabilirsiniz. Bu çok değerlidir.

Dünyayı tanımak, farklı insanlara saygı duymak ve evrensel değerleri benimsemek insanı zenginleştirir. Fakat insanın dünyayı tanıyabilmesi için kendi tarihini ve köklerini de bilmesi gerekir.

İşte Çanakkale’de öğreneceğiniz en önemli şeylerden biri belki de budur:

Bir vatan yalnızca üzerinde yaşanan toprak değildir. Bir vatan; hatıralar, fedakârlıklar, acılar, umutlar ve ortak bir gelecek duygusuyla oluşur.

Sizler hem Türkiye’nin hem dünyanın çocuklarısınız. Dünyaya açık olun. Farklı dilleri öğrenin. Farklı insanlarla dost olun. Bilimin, sanatın ve insanlığın ortak değerlerini savunun.

Ama bir gün çocuklarınız size, “Bizim ailemiz nereden geliyor?” diye sorduğunda onlara Çanakkale’den söz edin.

Şehitlikleri anlatın. Mustafa Kemal’i anlatın. 1915’i anlatın. Ve en önemlisi, bir milletin bağımsızlığını korumak için neleri göze aldığını anlatın.

Kendi tarihini bilen insan, başkalarının tarihine de daha büyük saygı duyabilir.

***

Çanakkale’den Size Kalan

Sevgili torunlarım,

Bugün Çanakkale’den ayrılırken yanınıza bir taş alıp götürmenize gerek yok.

Bu topraklardan alacağınız en değerli şey, hafızanızda taşıyacağınız bir duygudur.

Bir milletin geçmişine duyulan saygı...

Vatanın değerini anlama...

Bağımsızlığın kolay kazanılmadığını bilme...

Ve özgürlüğün kıymetini bilme...

Yıllar sonra nerede yaşarsanız yaşayın, Çanakkale’yi hatırlayın.

Bir gün çocuklarınıza anlatırken şöyle deyin: “Bizim dedelerimiz burada savaştı. Burada binlerce insan hayatını kaybetti. Mustafa Kemal burada büyük bir askerî lider olarak tarihe geçti. Biz de bugün onların bıraktığı bu büyük mirası görmek için Çanakkale’ye geldik.”

Şunu da iyi belleyin: “Vatan, yalnızca doğduğun yer değildir. Vatan; uğruna insanların hayatını verdiği, hatıralarını, sevgilerini ve geleceğini emanet ettiği topraktır.”

İşte sevgili torunlarım, bugün size Çanakkale’yi göstermemin asıl nedeni budur.

Siz bu topraklarda yalnızca geçmişi görmeyin; kendi geçmişinizi görün.

Çünkü siz nerede yaşarsanız yaşayın, Çanakkale’de yazılan bu hikâyenin torunlarısınız.

Ve yıllar sonra dünyanın hangi ülkesinde yaşarsanız yaşayın, çocuklarınıza ve onların çocuklarına burada gördüklerinizi anlatırken şu cümleyi söyleyebilirsiniz: “Bizim milletimiz bir zamanlar bu topraklarda vatanını savundu. Biz de o hikâyenin torunlarıyız.”

Sevgiyle...

Dedeniz

R. Demir