Bugun...


YAZAR : CEM BAYINDIR

facebook-paylas
ENVER GÖKÇE ÜZERİNE ANIMSATMALAR
Tarih: 22-11-2026 09:57:00 Güncelleme: 22-11-2026 09:57:00


ENVER GÖKÇE ÜZERİNE ANIMSATMALAR

 

 

 

"Toplumun içinden geldi, toplumun gerçekleriyle iç içe oldu. İnsanlığın sorunlarını, acılarını aşması yolunda devrimci bir savaşımı bayrak edindi. Kavganın ve cesaretin simgesi oldu. Acılara göğüs germesini bildi, zulme ve zorbalığa boyun eğmedi."

Cem Bayındır

“Sen benimsin

Ciğerparem, sevdiğim

Gülden ağır

Söyleyemem sana!

Saçlarına

Kızıl güller takayım

Salın da gel,

Bir o yana

Bir bu yana!

Meğer

Müşkil işmiş hürriyet

Savunmayla yetmiyor

Bir başka sevda!

Telden

Demirden geçsen

Mapusu delsen

Ne fayda!”

ENVER GÖKÇE KİMDİR?

Bizim yöremizin insanı ve gurur kaynağı olan büyük ozan Enver Gökçe, 1920’de Eğin’de (Kemaliye) doğdu. Çocukluğunda ailesi Ankara’ya göç edince tüm okul yaşamı başkentte geçti. İlkokulu, ortaokulu, liseyi ve ardından da Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi. Yirmili yaşlarında yazmaya başladığı şiirleri ilk kez Yurt ve Dünya dergisinde yayımlandı. 1948 yılında Türkiye Gençlik Derneğine üye olduğu gerekçesiyle üç ay tutuklu kaldı. 1951’de bu kez Türkiye Komünist Partisine yönelik büyük tevkifatta (51 Tevkifatı) yeniden tutuklandı. Bu dönemde tam iki yıl boyunca Sansaryan Han’da hücrede tutuldu ve acımasız işkencelere uğratıldı.

Kısa ömrünün yedi yılı hapiste, iki yılı sürgünde, tamamı eziyetlerle geçti. Hücrede kaldığı dönemde sağlığı bozuldu ve bir daha da düzelmedi. Bu dönemde ürettiği, basılacak aşamaya gelmiş çok değerli çalışmaları, çevirileri ve şiirleri, başta Yusuf ile Balaban Destanı olmak üzere, yok edildi. Bir dönem de köyü Çit’e döndü, orada yaşamını sürdürmeye çalıştı. Son günleri ise Ankara’da, Seyranbağları Huzurevinde geçti. Ömrü boyunca uğradığı haksızlık ve baskıların sonucunda, sağlık sorunlarıyla boğuşarak 19 Kasım 1981 günü, 61 yaşında öldü.

Yaşadıklarından ve kendisine çektirilen acılardan olsa gerek suskun ve sessiz bir kişiliği olan Enver Gökçe az konuşsa da yeri geldiğinde taşı gediğine koymayı bilirdi. Ağırbaşlıydı ancak nüktedanlığını hep sürdürdü, inandıklarından ödün vermedi. Yakın dostu Arif Damar’ın anlatımıyla Gökçe, topraktan öğrenip kitaplı bilendi.

ÖĞRETMENLERİ VE DOSTLUKLARI

Enver Gökçe gençliğinde Enver Behnan Şapolyo, Pertev Naili Boratav, Behice Boran, Niyazi Berkes ve Mediha Berkes’ten etkilendi. Âşık Ali İzzet, Âşık Veysel, Âşık Talibi, Âşık Hacı Habib Karaaslan, Mehmed Kemal, Ahmed Arif, Arif Damar, Yusuf Atılgan, Ceyhun Atuf Kansu, Yaşar Kemal, İlhan Başgöz, Ömer Faruk Toprak, Vecihi Timuroğlu, Şevki Akşit, Suat Taşer, Fikret Otyam, İhsan Hasırcı, Bilâl Şen, Niyazi Akıncıoğlu, Fethi Giray ve İhsan Atar ile de dostlukları oldu.

SANATI

Kendine özgü bir dili ve şiir yapısı olan Enver Gökçe, toplumcu gerçekçi bir yol izlemiş, özgünlüğünü ömrü boyunca sürdürmüştür. Şiirlerinde Türkçeyi, Elazığ, Kemaliye, Ağın ve Keban’ın yerel ağızlarını, halk dilini ve halk türkülerini kullanmakta olağanüstü bir başarı göstermiş, kendinden sonraki birçok ozana, belki de yakın arkadaşı Ahmed Arif’e bile örnek olmuştur.

Özellikle şiirde sesi en iyi kullanan Türk ozanlarındandır. Ayrıca üniversite bitirme tezi olarak hazırladığı Eğin Türküleri araştırması bugün bile kaynak gösterilen değerli ve öncü bir çalışmadır.

Yukarıda da belirttiğim gibi, ilk şiiri “Köylülerim” 1943 yılında Yurt ve Dünya dergisinde çıktıktan sonra, 1945–1951 yılları arasında Ülkü, Ant, Söz, Yeryüzü gibi dergilerde çeviri, şiir ve yazı çalışmaları yayımlandı. Pablo Neruda’dan yaptığı çevirilerde kullandığı dil ve arı Türkçeyle dikkat çekti. Abram Gaisinovich, Vera Panova ve Ömer Hayyam’dan da çeviriler yaptı. Şiir ve yazılarında Mustafa Gökçe, Mehmet Avaz, Aydın Tataroğlu gibi takma adlar kullandı.

HAKKINDA DÜŞÜNCELER

Gökçe toplumun içinden gelmiş, toplumun gerçekleriyle iç içe olmuş, insanlığın sorunlarını, acılarını aşması yolunda devrimci bir savaşımı bayrak edinmiştir. Kavganın ve cesaretin simgesi olmuş, kendisine çektirilen acılara göğüs germesini bilmiş, zulme ve zorbalığa boyun eğmemiştir.

Nihat Behram’ın dediği gibi, yalnızca bizde değil tüm dünyada ve yalnızca bugün değil tarih boyunca insanlığın en değerli kültür ve sanat mirası, yaşadıkları çağda ve toplumda toplumcu ve devrimci kimlik taşıyan sanatçıların ürünleridir. Enver Gökçe bu sanatçılardan biridir.

Onunla aynı davada yargılanıp ceza alan Orhan Suda ise Gökçe hakkında şöyle der:

“Enver Gökçe, harabelerde açan çiçeklerden güller devşiren bir devrimcidir… Ne çıkış noktasında ne de sonraları popülist şiirin kıyısından bile geçmemiştir… Kendi başından geçenleri, mızmız bir sesle, kendi kendine anlatan, sigaralı, rakılı, bol sıkıntılı ya da popülizmin batağına saplanmış sözde devrimci şiirler onun kitabında yer almaz… O, bir mihenk taşıdır şiirimizde…”

Ürettiği şiirlerde çok sevdiği köylülerini, memleketini, işçileri, öğrencileri, kadınları, Anadolu insanını türküleriyle, deyimleriyle, şarkılarıyla, türküleriyle aktarmış, bireysel, öznel şiirden kaçınmıştır.

“Sana düşman oldum

939 harbi

Beni dostlarımdan ettin,

Beni mahzun ettin

Sefil ettin

Şair ettin!

Sana bin teşekkür

Büyük ızdırap

Bana sevmeyi

Bana hakikati

Bana insanları öğrettin.”

Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde okuyan Gökçe ve arkadaşları Ankara’da ilerici bir gençlik birliği kurmuşlardı. Bu arkadaşları arasında Ahmed Arif, Arif Barikat (Damar), Hayati Tözön, Nuran Ertan, Melahat Türksal, Sıdıka Umut (Su), Asım Akşar ve Şevki Akşit bulunuyordu. Bu gençlerin hocaları arasındaysa Niyazi Berkes, Mediha Berkes, Behice Boran, Pertev Naili Boratav, Muzaffer Şerif Başoğlu gibi önemli akademisyenler vardı.

“Dağda

Dağ

Yüzü

Yok?

Ekinlerde

Ekin

Demir

Değnek

Demir

Çarık

Gezersin

Kim bilir

Yürekteki

Sevdayı?

Hay

Kardaş

Görklü

Kardaş

Kurt

Ne

Bilsin

Akar

Su

Ne

Bilsin

İnce

Belli

Karınca

Ne

Bilsin

Bu

Hayat

Bu

Zulüm

Toprağının

Kararmış

Zühresi

Ay’ı

Bentleri

Yıkar

Su

Kısrağa

Aşar

Aygır

At

Yaşamak

Değişir

Yaşamak

Ölümden

Üstün

Sadece

Unutma

Sen

Şu

Bitmeyen

Kavgayı”

İŞKENCELERLE GEÇMİŞ BİR YAŞAM

1951–1958 arasındaki yedi yıllık hapishane ve işkence döneminde Enver Gökçe’nin yazdıklarının çoğu yitti. Bu büyük ozan da uzun bir zaman eskisi gibi yazmadı, üretmedi. Kimi dostlarınca “51 Tevkifatı”nın sorumlusu olduğu yönünde haksız suçlamalara uğradı.

Son yıllarında yazı ve şiirleri Yeni Adımlar, Yarına Doğru, Doğrultu, Sanat Emeği ve Türkiye Yazıları gibi dergilerde yeniden göründü.

Hücrelerde, işkencelerde, hapislerde, sürgünlerde geçen günler tüm yaşamını zehretti. Onu mesleğinden, işinden, ekmeğinden, sanatçı kimliğinden, üretmekten edenler kendilerine “vatansever” dediler. Enver Gökçe ve onun gibi büyük sanatçılara ise vatan hainliğini uygun gördüler.

Sevim Belli’nin (Tarı) onu suçlayıcı ifadeler de içeren yazdıklarından anladığımıza göre, ona yapılan işkencelerde en acımasız ve aşağılayıcı yöntemlerle inançlarını, düşüncelerini yadsımaya, inkâra zorladılar. Dostlarını, yakınlarını, sevdiklerini, kutsal bildiği tüm değerleri aşağılayan ve dostlarını zan altında bırakacak ifadeler imzalatmaya çalıştılar. İnsanlığı ayaklar altına alanlar, böyle bitirilen bir yaşamdan dolayı mutludurlar. Belki de başları göğe ermiş, kendilerince kahraman olmuşlardır…

“Yan binmişsin eşeğe

Kasketi de yıkmışsın afili

Kaşın üstüne.

Bir günün beyliği beylik

Aldırma sat anasını;

Olmasa da olur

‘Mükeyyifat’tan sayılır

Gaz, tuz ve şeker.

Hadi sür

Paçanın kokusunu aldı seninkiler!

Küçük Yılmaz bekler şehir ekmeği

He oğul, he!

Senin de şanın var

Hadi şöyle gir de köyden içeri

Ayaklarını sallaya sallaya,

Bozkulağı anırta anırta

Ko desinler Şahmaran’ın bağı var!”

BİTMEK BİLMEYEN TARTIŞMA

Enver Gökçe’nin adının geçtiği her yazıda mutlaka değinilen bir ad da yakın dostu Ahmed Arif’in adı olmuştur. Gökçe hakkında çok yetkin yazıları olan Mecit Ünal, Ahmed Arif’in “Hasretinden Prangalar Eskittim” şiirindeki “Saçlarına kan gülleri takayım / Bir o yana / Bir bu yana” dizeleriyle Enver Gökçe’nin “Ne Fayda” şiirindeki “Saçlarına / Kızıl güller takayım / Salın da gel, / Bir o yana / Bir bu yana” dizeleri arasındaki benzerliğin şiirle ilgilenen kimselerin yakından bildiği bir konu olduğunu anımsatır.

Ne var ki konu burada ve bu kadarla da kalmamış, yarım yüzyıllık bir tartışma hâline gelmiştir. Ünal, Ahmed Arif şiiri ele alındığında Enver Gökçe’nin, Enver Gökçe şiiri ele alındığında ise Ahmed Arif’in anılmadan geçilmediğini de anımsatır.

Ünal’ın dediği gibi, iddialar ve tanık anlatımları ne olursa olsun, iki şairin şiiri de bütün bu tartışmaların üstünde ve ötesindedir. Her iki şairin şiirini değerlendirme ölçütleri de yine bu şiirlerin kendi içlerinde bulunmaktadır.

“Bugün görüş günümüz

Dost kardeş bir arada

Telden tele

Mendil salla el salla

Merhaba!

İzin olsun hapishane içinde

Seni

Senden sormalara doyamam

Yarım döner cıgaramın ateşi

Gitme dayanamam.”

SON SÖZLER

Memleketi Kemaliye’nin Çit köyünde adına küçük bir müze açılan Enver Gökçe, bundan 40 yıl önce, 19 Kasım 1981’de Ankara’da bir huzurevinde öldü. Halk dilini, Türkçenin özünü, türküleri, ağıtları, deyimleri, sözcükleri şiirine olağanüstü bir biçimde yansıtmış ve öncü olmuştur. Namuslu, onurlu kimliğini, kişiliğini korumuş, kendisine yaşatılan acılara ve büyük yalnızlığına karşın şiirindeki çizgisini sürdürmüştür.

Dizelerini kurarken, imgeleri kullanırken hep çağdaş şiir bilinciyle, Türkçenin önemini bilerek hareket etmiş, o “berceste mısraı” kısa yaşamında da sanatında da bize hissettirerek ürettiklerinin dünya durdukça var olacağını kanıtlamıştır.

Sözlerimi onun dizeleriyle bitiriyor, büyük ozan Enver Gökçe’yi saygı ve rahmetle anıyorum.

“OY BENİ

I.

Türkiye yaşanmaz oldu!

Her gün bir başka zehir.

Görmedik,

Bir bahçe, bir çiçek, bir şehir,

Görmedik bir gülen,

Hâsılı bir ferah, bir rahat:

Uğruna çekilen,

Derttir, mihnettir

Senden yana olduğumuz sebeptir

Kolektif hayat!

II.

Türkiye yaşanmaz oldu!

Gel gör hâlimiz yaman!

Haramiler, bezirgânlar elinden

Aman, el aman!

Kesilmiş mümkünüm, çarem

Vay ne hâl olmuş vatan!

Güzel yârim İstanbul’dan ne haber?

Dil-Tarih’ten, Emekçi’den, Sendika’dan?

Şiddetin sabahı yakındır

Dayan dizlerim dayan.”

Cem Bayındır/ 2021, 18 Kasım.

KAYNAKÇA:

Enver Gökçe, Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın, 2012.

Enver Gökçe, Dost Dost İlle Kavga, Yücel Yayınları, 1975.

Enver Gökçe, Panzerler Üstümüze Kalkar, Doğrultu Yayınevi, 1977.

Yaşamı ve Bütün Şiirleri, Belge Yayınları, 1981.

Enver Gökçe, Eğin Türküleri (yazımı: 1947).

İlhan Başgöz, http://web.archive.org/.../200.../imece.org/arsiv/enver.html

https://kentstratejileri.com/.../enver-gokcenin-ilk.../

https://www.gazeteduvar.com.tr/.../siirimizin-derin...

Nihat Behram, https://www.birgun.net/.../yazar-nihat-behram-enver-gokce...

Sevim Belli, https://www.cafrande.org/sevim-bellinin-sair-enver-gokce.../

Ataol Behramoğlu, https://www.cumhuriyet.com.tr/.../kuskun-gorunuslu-adamin...

Ali Ekber Ataş, Doğumunun 100. Yılında Enver Gökçe’ye Armağan, H20 Yayınları, 2021.

Mecit Ünal, https://eskimiyen.com/enver-gokcenin-omuzlarindaki-yuku.../

Mecit Ünal, http://insanyasadigiyerebenzer.blogspot.com/.../enver...

Mecit Ünal, http://insanyasadigiyerebenzer.blogspot.com/.../ahmed...

Hüseyin Tuncer, https://www.kasabadanesinti.com/enver-gokcenin.../7356/ Daha azını gör



Bu yazı 100 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
4102 Okunma
3487 Okunma
3415 Okunma
3119 Okunma
2826 Okunma
1893 Okunma
971 Okunma
777 Okunma
524 Okunma
473 Okunma
421 Okunma
420 Okunma
382 Okunma
360 Okunma
299 Okunma
294 Okunma
277 Okunma
248 Okunma
195 Okunma
190 Okunma
186 Okunma
162 Okunma
159 Okunma
158 Okunma
4283 Okunma
4102 Okunma
4085 Okunma
4073 Okunma
3968 Okunma
3897 Okunma
3824 Okunma
3600 Okunma
3487 Okunma
3478 Okunma
3415 Okunma
3315 Okunma
3281 Okunma
3148 Okunma
3135 Okunma
3119 Okunma
2826 Okunma
2738 Okunma
2694 Okunma
2255 Okunma
2227 Okunma
2175 Okunma
2001 Okunma
1893 Okunma
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
Takım O G M B A Y P AV
Takım O G M B A Y P AV
Takım O G M B A Y P AV
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
YUKARI