Bugun...


YAZAR : CEM BAYINDIR

facebook-paylas
ANDRÉ GİDE’İN JÜRİLİĞİ
Tarih: 25-10-2026 11:52:00 Güncelleme: 25-10-2026 11:52:00


ANDRÉ GİDE’İN JÜRİLİĞİ

Geçen gün kitaplarımın arasında daha önce hiç anımsamadığım kıyıda köşede kalmış ince bir kitaba rastladım, babamın kitaplarından kalmış olabileceğini de düşündüğüm kitap: “Cinayet Mahkemeleri Anıları”* adlı küçük boyutlu bir şeydi. Yazarı André Gide, dilimize çevireniyse Sami Selçuk.

Benim değilse, mesleği öğretmenlik olan babamın daha çok hukukçuları ilgilendirecek bir kitabı, cinayet mahkemelerini neden okuduğunu merak ettim önce. Sonra oturdum, göz gezdirmeye başladım.

Önce, André Gide’i tanımayanlar için kısaca anlatayım. Kilisenin tüm yapıtlarını yasak kitaplar listesine koyduğu, farklı bir kişilik olan Fransız yazar 1869’da doğmuş, 1947’de Nobel Edebiyat Ödülü’nü almış, 1951’de de ölmüş.

Gide, yaşamı boyunca kimsenin söylemeye cesaret edemediği şeyleri söylemiş. “Herkes böyle yapıyor” denilen yerde “Neden böyle yapıyoruz?” diye sormuş. Toplumun doğru kabul ettiği her şeyi sorgulamış. Bunu yaparken de korkudan değil, meraktan yola çıkarak yapmış.

İşte böyle bir adam, artık babasının tanınmış bir hukuk profesörü olmasından mıdır bilinmez, bir gün kendisini cinayet mahkemesinde jüri üyesi olarak bulmuş. Sonra da gördüklerini yazmış. Hem de hiç çekinmeden.

Düşünün bir an. Hukuk eğitiminiz yok, herkes gibi bir yurttaşsınız. Mahkemeye çağrılıyorsunuz. Jüri üyesi olarak on iki gün boyunca cinayet davalarını dinleyeceksiniz. Bir insanın suçlu mu, masum mu olduğuna karar vereceksiniz...

Gide tam olarak bunu yaşamış. Ama 13-25 Mayıs 1912 tarihleri arasındaki Rouen Cinayet Mahkemesi jüri üyeliğinde her şeyi gözlemlemiş.

Mahkeme başkanının sanığa nasıl baktığını, koca hukuk insanlarının kürsüde nasıl tiyatro oynadıklarını, jüri arkadaşlarının kulaktan dolma bilgilerle nasıl karar verdiklerini, kürsüde savcının sesini nasıl yükseltip alçalttığını...

Ve bunların hepsini yazmış. Dürüstçe, açıkça, sakınmadan.

Şimdi şunu soracaksınız: “Bunları yazmak neye yarar, neyi değiştirir ki?”

Fransa’da çok şey değiştirmiş. Gide’in bu ince kitabı, yargı çevrelerinde büyük tartışmalara yol açmış. Kimileri adaletin yıpratıldığını kimileri de adaletin gerçek yüzünü gösterdiğini söylemiş. Sonunda bu tartışmalar ciddi hukuk reformlarına kapı aralamış.

André Gide’in kitabında beni en çok sarsan bölüm şu oldu:

-

"Öncelikle, eleştirileri biraz olsun yumuşatmak adına şunu belirtmek isterim. Bu oturumlar sırasında beni en çok etkileyen şey belki de herkesin -yargıç, savcı, avukatlar ve jüri üyeleri- görevlerini yerine getirirken gösterdiği vicdanlı tutumlarıydı. İtiraf etmeliyim ki, tüm bunlar beklentilerimin ötesindeydi; ancak sistemdeki bazı aksaklıkları daha da korkunç hale getirdi."

-

Bu son tümceye dikkat edin. Gide vicdanlı insanlar gördüğünü söylüyor ama tam da bu yüzden, sistemin hataları daha da ürpertici geliyor ona. Kötü niyetli insanlar kötülük yapıyor olsaydı, bunu anlamak daha kolay olurdu. Asıl korkunç olan iyi niyetli insanların haksızlığa nasıl alet olabildiklerini, haksızlıklara nasıl onay verdiklerini görmekte.

Ve Gide bu insanların adil sayılıp sayılmayacağını soruyor.

Bu soru rahatsız edici. Ama sorulması zorunlu...

Kitabı 45 yıl önce Türkçeye kazandıran hukuk insanı Prof. Dr. Sami Selçuk, Gide’in sözcüklerini değil, sesini, ruhunu, hatta soluğunu da Türkçeye taşımış. Bu kolay iş değildir.

Gide bir yerde yeni bir kente gittiğinde kendisini çeken dört şeyden birinin adalet sarayı olduğunu yazar. (Öteki üçü ise kentin parkları, kent çarşısı, kent mezarlığıymış)

Bu sözü ilk okuduğumda “ne tuhaf bir tercih” dedim. Çünkü ben yıllarca avukatlık yaptım ama en görmek istemediğim yerlerdendi adalet sarayları…

Acaba adalet sarayları Gide’in yaşadığı yıllarda bir toplumun hukuka verdiği değerin taş ve betonla ifade edilmesi midir, bilemedim. Yani bina ne denli özenli, ne denli yüksek, ne denli alımlıysa; o toplumun adalete bakışı da o denli güçlü mü sayılırdı? Buna katılmak olası değil. Biz nice görkemli adalet sarayları gördük de içlerinde hukuku mumla arayıp bulamadık.

Gide özetle ulusların ve insanların, suç ve adalet konusunda aşağı yukarı aynı kaygılardan hareket ettiğini söylüyor. Dil ayrı, kültür ayrı, yüzyıl ayrı. Ama insanın adaleti arama çabası hep aynı.

Bu çaba arada yanılıyor. Kimi zaman büyük haksızlıklar doğuruyor. Ama hep sürüp gidiyor...

Gide bunu bir cinayet mahkemesinin sert ışıkları altında görmüş. Ben de onu, yıllar sonra, Selçuk’un yetkin kalemiyle rastlantıyla buldum.

Kalın yasalardan çok daha fazlasını anlatan bu incecik kitabı adaletsizliğe, haksızlığa öfke duyan, vicdanlı herkese öneriyorum...

Cem Bayındır / 2026

*Andre Gide, Souvenirs de la cour d'assises, 1914, (Cinayet Mahkemeleri Anıları), Çeviren: Sami Selçuk, Kadıoğlu Matbaası, Ankara, 198

 



Bu yazı 1181 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
3728 Okunma
3305 Okunma
2554 Okunma
2520 Okunma
2166 Okunma
2114 Okunma
1925 Okunma
500 Okunma
488 Okunma
399 Okunma
370 Okunma
369 Okunma
344 Okunma
327 Okunma
305 Okunma
303 Okunma
298 Okunma
283 Okunma
281 Okunma
272 Okunma
259 Okunma
259 Okunma
250 Okunma
249 Okunma
4262 Okunma
4141 Okunma
4011 Okunma
3988 Okunma
3904 Okunma
3852 Okunma
3785 Okunma
3728 Okunma
3555 Okunma
3380 Okunma
3305 Okunma
3238 Okunma
3104 Okunma
3088 Okunma
2669 Okunma
2554 Okunma
2520 Okunma
2166 Okunma
2114 Okunma
2107 Okunma
1925 Okunma
1536 Okunma
1347 Okunma
1301 Okunma
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
Takım O G M B A Y P AV
Takım O G M B A Y P AV
Takım O G M B A Y P AV
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
YUKARI