Prof.Dr. Ali Polat Kebanlı Hemşerimiz ve  Keban Denizli Köyü  doğumlu olan ve kariyerini Kanada'da sürdüren Prof. Dr. Ali Polat dünya atmosferinin evrimi hakkında yaptığı keşifle daha öncede ödülü almıştı.

Dünya Bilim İnsanları Sıralamasında Kanada'da yaşayan Elazığlı Kebanlı Bilim Adamı Prof. Dr. Ali Polat dünya 8'incisi olmuştu.

Kanada  Windsor Üniversitesi`nden Prof. Dr. Ali Polat, Kanada başarılı Yer Bilimleri çalışmaları ile Howard Street Robinson Madalyası ile ödüllendirilmişti.

Kanada  Windsor Üniversitesi`nden görev yapan Başarılı Kebanlı  Prof. Dr. Ali Polat, Güzel Memleketimden Yerkayması Yapılarını ele aldı.

Prof. Dr. Ali Polat, "Bu paylaşımda Elazığ’ın Denizli, Kopuzlu (Hörenek) ve Saraycık köyleri çevresinde görülen yerkayması yapılarının uydu (Google Earth) görüntülerini sunmaktayım.

Yerkayması, diğer bir adıyla heyelan, yeryüzündeki kayaç, toprak ve çökellerin (kaya parçası, çakıl, kum, silt, kil) yerçekimi etkisiyle bir düzlem boyunca yamaç aşağı hareket etmesi olarak tanımlanmaktadır. Yerkayması olayı kütle hareketlerinin bir parçası olup, farklı şekillerde meydana gelmektedir. Kayaç düşmesi, bir yamacın toplu olarak hızlı bir şekilde aşağı inmsi, obrukların oluşması, bir yamacın milim milim hareket etmesi, hızlı çamur akması kütle hareketlerinin bazı örneklerini oluşturmaktadır.

Yerkayması jeolojik bir olay olup, tektonik yükselme, aşınma ve taşınma olaylarının bir parçasıdır. Yerkaymaları genellikle dağlık ve yağışlı bölgelerde meydana gelmektedir. Ayrıca, sadece karalarda değil, deniz ve okyanus tabanlarında da çok sayıda yerkayması oluşmaktadır. Deniz ve okyanuslardaki yerkaymalarının başılıca sebebi depremler ve yanardağ etkinlikleridir. Deniz ve okyanuslarda meydana gelen yerkaymaları bazen onlarca kilometre-karelik alanları kaplamakta ve yamaç aşağı kilometrelerce taşınmış yüzlerce metre, hatta kilometre, boyutunda kopmuş kaya kütlelerini içermektedir. Karalardaki yerkaymaları genellikle yağışlı mevsimlerde meydana gelmekle birlikte, depremler veya yanardağ patlamaları da bu yerkaymalarını kolaylıkla tetikleyebilmektedir.

Yerkayması, kayan malzemenin bileşimine, kaymanın hızına, kayan malzemenin hareket tarzına, kayma düzleminin geometrisine ve kayan malzemenin oluşturduğu geometrik yapıya bağlı olarak, çeşitli alt gruplara ayrılmaktadır. Yamaçların duraylılığı, yamaçtaki malzemeyi yamaç aşağı çeken kuvvet ile yamaçtaki malzemeyi yamaçta tutan (örneğin sürtünme gibi) iki kuvvet arasındaki oran belirlemektedir. Malzemeyi çeken kuvvet, malzemeyi tutan kuvvetten daha fazla olursa, yerkayması meydana gelmektedir. Kayma olayında ayrıca yamacın eğimi, yamaçtaki malzemenin bileşimi ve dokusu, kayaç tabakalarının eğim yönü ve derecesi, yeraltı ve yerüstü sularının varlığı ve miktarı ve de bitki örtüsünün varlığı önemli rol oynamaktadır. Yerkayması yapıları çoğunlukla yay benzeri yüzey görüntüsüne sahiptiler. Yayın büküm kısmı kaymanın başladığı yere, açık uçları ise kayan malzemenin sonlandığı kısımlara tekabül etmektedir.

Yerkayması yapılarının oluşma süresi birkaç dakikadan, hatta onlarca saniyeden, binlerce ya da on binlerce yıla kadar uzamaktadır. Yine bazı yapılar bir aşamada, bazıları ise birçok aşamada oluşmaktadır.

Denizli, Kopuzlu ve Saraycık köyleri çevresinde dokuz noktada gözlemlediğim yerkaymalarının uydu fotografları ekde paylaşılmaktadır. Bu yapıların bulunduğu yerler genellikle tarım arazisi (tarla) olduğu için sınırlarını belirgin bir şekilde tesbit etmek pek kolay değil. Ayrıca, bazı kayma alanlarının yapısı tarla yapımı sırasında büyük ölçüde değiştirildiği için bu yapıların alanlarını doğru bir şekilde hesaplamak da zor olmaktadır. Bu yapıların uzunluğu 50 ile 1000 metre arasında ve alanları ise 10 bin ile 190 bin metre-kare (m2) arasında değişmektedir.

Denizli köyü çevresinde görülen kayan malzeme büyük ölçüde gevşek dokulu Miyosen çakıltaşı, kumtaşı ve güncel toprak malzemesinden oluşmaktadır. Kopuzlu ve Saraycık köyleri çevresinde bulunan kayan malzemeyi yakından görmediğim için onların bileşimi konusunda fazla bir bilgim yok. Yağmur ve kar suyunu kolayca emen ve geçiren Denizli köyündeki gevşek dokulu Miyosen çakıltaşı ve kumtaşı malzemesi, suyun sürtünme kuvvetini azaltması nedeniyle yamaç aşağı hareket etmiştir. Bu bölgedeki kayma yapıların oluşmasında etkili olan bir başka olay ise Anadolu ve Arap levhalarının çarpışmaları nedeniyle bölgenin son 10-12 milyon yıldır yükseliyor olmasıdır.

Denizli, Kopuzlu ve Saraycık köyleri çevresinde bulunan kayma yapılarının yaşları ve oluşum süreleri konusunda elimde herhangi bir veri bulunmamakla birlikte, arazi şekillerinden bazılarının binlerce, hatta on binlerce yıl önce oluşmaya başladığını tahmin ediyorum.

Dünya’nın değişik yerlerinde meydana gelen yerkaymaları, her yıl çok sayıda can ve mal kaybına neden olmaktadır.

Denizli, Kopuzlu ve Saraycık köyleri çevresinde tesbit edilen kayma yapılarının bulunduğu konumların enlem ve boylam ölçümleri aşağıda verilmektedir. Konumlar birinci görseldeki numaraların bulundugu noktalara denk gelmektedir.

Nokta 1: Kuzey 38°51'41.57"; Doğu 38°41'30.70"

Nokta 2: Kuzey 38°51'51.41"; Doğu 38°41'35.84"

Nokta 3: Kuzey 38°51'53.67"; Doğu 38°41'10.54"

Nokta 4: Kuzey 38°52'23.39"; Doğu 38°40'59.78"

Nokta 5: Kuzey 38°52'50.85"; Doğu 38°40'22.07"

Nokta 6: Kuzey 38°53'6.95"; Doğu 38°39'56.82"

Nokta 7: Kuzey 38°52'33.01"; Doğu 38°39'8.58"

Nokta 8: Kuzey 38°52'26.27"; Doğu 38°38'50.73"

Nokta 9: Kuzey 38°49'47.84"; Doğu 38°40'17.56"

Saygılarımla," İfadesini kullandı.