1918 Mart Katliamları ve Azerbaycanlıların Soykırımı: Tarihî ve Facîâvi Gerçekler

1918 yılının 30 Mart ve 3 Nisan tarihleri arasında Bakü şehrinde ve Bakü vilayetinin çeşitli bölgelerinde, ayrıca Şamaxı, Kuba, Xaçmaz, Lenkeran, Hacıqabul, Salyan, Zengezur, Karabağ, Nahçıvan ve diğer bölgelerde Bakü Sovyeti ve Ermeni Daşnak silahlı birlikleri Azerbaycanlıları toplu bir şekilde vahşice katletmişlerdir. Resmi kaynaklara göre, bu soykırım sonucunda yaklaşık 12 bin Azerbaycanlı acımasızca öldürülmüş, on binlerce insan kaybolmuştur.

O dönemin dehşetini bizzat görmüş olan Kulner soyadlı bir Alman, 1925 yılında Bakü olayları hakkında şunları yazmıştır: “Ermeniler Müslüman (Azerbaycanlı) mahallelerine girerek herkesi öldürüyor, kılıçla parçalayarak, süngüyle delip geçiriyorlardı. Katliamdan birkaç gün sonra bir çukurdan çıkarılan 87 Azerbaycanlı cesedinin kulakları ve burunları kesilmiş, karınları yırtılmış, cinsel organları parçalanmıştı. Ermeniler çocuklara acımadıkları gibi, yaşlılara da merhamet etmemişlerdi.” Genç kadınların diri diri duvara çakılması ve Ermenilerin saldırısından kaçmaya çalışan iki bin kişinin bulunduğu şehir hastanesinin yakılması da bu korkunç olaylar arasındadır.

Erivan vilayeti, Şerur-Dereluyaz, Sürmeli, Kars ve diğer bölgelerde Azerbaycanlıların katliamına aktif olarak katılmış olan Ermeni subay Ovanes Apresyan’ın hatıraları temel alınarak Amerikalı ziraatçı Leonard Ramsden Hartvill “İnsanlar Böyleymiş” adlı bir kitap yazmıştır. Apresyan, kitabın yazarı ile sohbeti sırasında Ermenilerin, İngilizlerin ve Rusların yardımıyla amaçlarına ulaştıklarını belirterek, sadece Bakü’de Mart katliamı sırasında yirmi beş bin Azerbaycanlının öldürüldüğünü ifade etmiştir.

Bu olayların dehşetini gözler önüne sermek için, 1918-1920 yıllarında var olan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti hükümetinin ve Olağanüstü Soruşturma Komisyonu’nun materyallerinde şunlar belirtilmiştir:

• 1918 yılının Mart-Nisan aylarında Şamahı’da yaklaşık 8 bin sivil öldürülmüştür. Şamaxı Cuma Camii de dahil olmak üzere birçok kültürel yapı yakılmış ve yıkılmıştır.
• Cavanşir kazasının 28 köyü, Cebrayıl kazasının 17 köyü tamamen yakılmış ve nüfusu yok edilmiştir.
• 1918 yılının 29 Nisan’ında Gümrü yakınlarında, çoğunluğu kadın, çocuk ve yaşlılardan oluşan 3 bin kişilik Azerbaycanlı göçü pusuya düşürülmüş ve tamamı yok edilmiştir.
• Ermeni silahlı birlikleri Zengezur kazasında 115 Azerbaycan köyünü yok etmiş, 3.257 erkek, 2.276 kadın ve 2.196 çocuğu öldürmüştür. Bu kazada toplam 10.068 Azerbaycanlı öldürülmüş veya sakat bırakılmış, 50.000 Azerbaycanlı mülteci durumuna düşmüştür.
• Erivan vilayetinin 199 köyünde yaşayan 135 bin Azerbaycanlı yok edilmiş, köyler tamamen tahrip edilmiştir. Ermeni silahlı birlikleri daha sonra Karabağ’a yürümüş, 1918-1920 yılları arasında Karabağ’ın dağlık kesiminde 150 köy tahrip edilmiş, nüfusu yok edilmiştir.

Büyük Lider Haydar Aliyev, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı olarak 26 Mart 1998 tarihinde 31 Mart’ın Azerbaycanlıların Soykırımı Günü olarak anılması hakkında bir Karar imzalamıştır.

Soykırım kurbanlarının hatırasını saygıyla anıyor, Allah’tan onlara rahmet diliyoruz.