İNSANLIK SİYASETİN ÜZERİNDEDİR

Bir fotoğraf, bir yardım eli ve insanlığın sessiz dili…

Bazen bir fotoğraf, binlerce sözden daha fazlasını anlatır. Bazen de insanlar, o fotoğrafın anlattığından çok, kendi görmek istediklerini görürler.

Bir görüntü ortaya çıkar; yorumlar peş peşe sıralanır. Kimi siyasi bir zafer hikâyesi yazar, kimi karşısındakini küçültmenin fırsatını yakaladığını düşünür. Kimi de birkaç saniyelik bir görüntüden koca bir siyasi destan üretir.

+++

Peki, gerçekten gördüğümüz şey bu mudur?

Yoksa siyasetin gürültüsü içinde insanlığın sessiz dilini duymayı mı unuttuk?

Ben bu fotoğrafa baktığımda siyasi bir kahramanlık hikâyesinden önce, insanın insana uzanan elini görüyorum. Bir insanın, o anki ihtiyaca karşılık verme davranışını… Belki de uzun açıklamalara ihtiyaç duymadan anlaşılabilecek kadar sade, fakat üzerinde düşünülmeyi hak edecek kadar derin bir insani refleksi…

Çünkü her görüntüden siyasi bir anlam çıkarmak zorunda değiliz. Her davranışı bir tarafın hanesine artı, diğerinin hanesine eksi yazmak zorunda da değiliz.

Bazen bir yardım eli, yalnızca bir yardım elidir. Ve bazen insanlık, siyasetin bütün hesaplarından daha büyüktür.

+++

Rakibin Olabilir, Ama Önce İnsandır

İnsanlar farklı düşünür. Farklı siyasi görüşleri savunur, farklı partilere oy verir, farklı gelecek tasavvurlarıyla yaşarlar. Birbirlerini eleştirir, tartışır, hatta kimi zaman kıyasıya mücadele ederler.

Bunların hepsi hayatın gerçekleridir.

Ancak bütün bu farklılıkların üzerinde duran ortak bir değer vardır: İnsan olmak.

Bir insanı siyasi rakibimiz olarak görmek, onun insani ihtiyaçlarına sırtımızı dönmemizi gerektirmez. Düşüncelerine karşı çıkmak, zor anında ona yardım etmekten kaçınmak anlamına gelmez. Onunla siyasi mücadele yürütmek, insanlık sınavında başarısız olmayı mazur göstermez.

Tam tersine, insanın gerçek niteliği, kendisiyle aynı düşüncede olanlara nasıl davrandığından çok, farklı düşündüğü insanlara karşı sergilediği tutumda ortaya çıkar.

Dostuna el uzatmak güzeldir. Peki ya rakibine?

İşte asıl mesele burada başlar.

+++

Bir insanın zorlandığını gördüğümüzde, ona yardım etmek için önce kim olduğunu, hangi partiye mensup bulunduğunu, hangi ideolojiyi savunduğunu mu düşünürüz? Yoksa içimizdeki insani duyarlılık, bütün bu soruların önüne mi geçer?

İnsanlık dediğimiz değer, biraz da bu soruların cevabında saklıdır.

+++

Türk Töresinin Hafızasında Yardımlaşma

Bizim kültürümüzde yardımlaşmanın, dayanışmanın ve zor durumda kalana el uzatmanın köklü bir yeri vardır.

Yolda kalana yardım etmek, düşeni kaldırmak, yaşlıya destek olmak, darda kalanın yükünü paylaşmak… Bunlar yalnızca görgü kuralları değildir. Kuşaklar boyunca aktarılan toplumsal değerlerin, vicdanın ve birlikte yaşama kültürünün davranışlara yansımasıdır.

Türk töresi denildiğinde akla yalnızca geçmişin gelenekleri gelmemelidir. Töre, insanın gündelik hayatta nasıl davranacağını belirleyen ahlaki ölçülerle de ilgilidir. Elbette her gelenek aynı ölçüde doğru veya değişmez değildir; ancak yardımlaşma ve dayanışma gibi değerler, toplumların insani birikiminin önemli parçalarıdır.

+++

Bu anlayışta yardım edilen kişinin kimliği, çoğu zaman yardımın önüne geçmez. Çünkü ihtiyaç, insan olmanın ortak gerçeğidir.

Birinin düşme tehlikesi yaşaması, yaşlılığın getirdiği güçlüklerle karşılaşması veya anlık bir desteğe ihtiyaç duyması karşısında uzanan el, öncelikle insani bir davranıştır.

Böyle bir davranışı bütün bir milletin değişmez karakterinin kanıtı saymak doğru olmaz. Fakat toplumumuzda yaşatılan yardımlaşma kültürünü hatırlamak için de bir fotoğrafın ötesine geçmemize gerek yoktur.

İnsanlığın en güzel tarafı, bazen aklın uzun uzun tartıştığı bir konuda vicdanın hiç beklemeden harekete geçmesidir.

+++

İnsan, En Beklenmedik Anda Kendini Ele Verir

Gündelik hayatımızda hepimizin bir kimliği, bir rolü, bir hesabı vardır.

Siyasetçi siyasi kimliğiyle, yönetici makamıyla, yurttaş düşünceleriyle hareket eder. İnsanlar çoğu zaman ne söyleyeceklerini, nasıl görüneceklerini ve davranışlarının nasıl yorumlanacağını düşünürler.

Fakat hayat, her zaman düşünmek için zaman tanımaz.

Bazen beklenmedik bir olay çıkar karşımıza. Bir insan desteğe ihtiyaç duyar. Birinin eli uzanır, diğeri o ele tutunur. O an, uzun açıklamalara, siyasi söylemlere veya gösterişli cümlelere ihtiyaç kalmaz.

Yalnızca bir davranış vardır.

Elbette bir fotoğraf, olayın bütününü göstermez. Bir insanın niyetini, karakterini veya kişiliğinin tamamını tek bir görüntüden hareketle değerlendiremeyiz. Fotoğrafın arkasında ne yaşandığını bilmeden kesin hükümler vermek de doğru değildir.

Ancak o fotoğrafın bize düşündürdüğü insani değeri tartışabiliriz.

İnsan davranışları, bazen bilinçli tercihlerle, bazen öğrenilmiş alışkanlıklarla, bazen de kendiliğinden gelişen duygusal tepkilerle şekillenir. Yardım etme davranışında merhamet, empati, toplumsal öğrenme ve içinde yetişilen kültür etkili olabilir.

Bu nedenle böyle bir görüntüden çıkarılabilecek en anlamlı sonuç, bir insanın bütün kişiliği hakkında hüküm vermek değil; insanlık adına uzanan bir elin, siyasi kimliklerin ötesinde taşıdığı anlamı düşünmektir.

+++

Her Fotoğraftan Bir Siyasi Destan Çıkarmak Zorunda mıyız?

Günümüzün siyasi ikliminde neredeyse her olay, tarafların birbirlerine karşı kullanabilecekleri bir malzemeye dönüşüyor.

Bir söz söyleniyor, siyasi cepheler kuruluyor. Bir fotoğraf yayımlanıyor, yorumlar yarışıyor. Bir davranış sergileniyor, o davranıştan tarafların üstünlüğünü kanıtlayacak sonuçlar çıkarılıyor.

Olayın kendisi geri çekiliyor; yorum, olayın önüne geçiyor.

Bir süre sonra neyin gerçekten yaşandığını değil, kimin o olaydan nasıl bir siyasi sonuç çıkardığını konuşmaya başlıyoruz.

İşte burada durup düşünmek gerekiyor.

Bir insanın başka bir insana destek olmasını neden mutlaka siyasi bir mesaj olarak okumalıyız? Bir yardım davranışını neden bir tarafın zaferi, diğer tarafın yenilgisi gibi sunmalıyız?

+++

İnsani bir davranışın siyasi bir anlam taşıması elbette mümkündür. Ancak bu anlamı, elimizde yeterli bilgi bulunmadan kesinleştirmek başka bir şeydir; görüntünün bize hatırlattığı insani değeri görmek başka bir şey.

Siyaset, hayatın önemli bir parçasıdır. Eleştirilmeli, sorgulanmalı ve gerektiğinde sert biçimde tartışılmalıdır. Fakat siyasetin her alana hâkim olması, insan ilişkilerinin bütün değerlerini kendi ölçülerine göre değerlendirmesi, toplumsal hayatı yoksullaştırır.

Merhamet siyasi bir puana, yardımlaşma propaganda aracına, nezaket rakibi küçültmenin fırsatına dönüştüğünde, kaybeden yalnızca taraflardan biri olmaz. İnsanlığın ortak değerleri de zarar görür.

Çünkü her davranışta bir kazanan ve kaybeden arayan anlayış, bir süre sonra insanın insana karşılıksız iyilik yapabileceğini unutmaya başlar.

Oysa insanlık, her şeyin bir karşılığının hesaplandığı bir pazar değildir.

+++

Siyasi Rakibe Yardım Etmek, Onunla Aynı Düşünmek Değildir

Burada önemli bir ayrım var.

Bir insanın siyasi görüşlerine karşı çıkabiliriz. Savunduğu politikaları yanlış bulabilir, kararlarını eleştirebilir, siyasi mücadelesini benimsemeyebiliriz.

Ancak bütün bunlar, o insanın insani ihtiyaçlarına kayıtsız kalmamızı gerektirmez.

Yardım etmek, onaylamak değildir. Destek olmak, teslim olmak değildir. Merhamet göstermek, siyasi mücadeleden vazgeçmek değildir.

Bunlar birbirinden farklı kavramlardır.

Demokratik olgunluk da farklılıkların ortadan kaldırılmasında değil, farklılıklarla birlikte yaşayabilme becerisinde kendini gösterir. Bir insanın düşüncelerine itiraz ederken onun insanlık onuruna saygı gösterebilmek, güçlü bir toplumsal kültürün işaretidir.

+++

Siyasi rakibinin zor anında elinden tutan bir insan, mutlaka onun bütün düşüncelerini benimsediği için bunu yapmaz. Bazen yalnızca yapılması gerekenin bu olduğunu düşündüğü için yardım eder.

Belki de bu nedenle, insani davranışları siyasi taraftarlığın dar penceresinden değerlendirmemek gerekir.

Çünkü insanı insan yapan değerler, yalnızca kendisiyle aynı safta duranlara gösterdiği yakınlıkla ölçülemez.

Gerçek olgunluk, rakibini yenmekle yetinmeyip onun da bir insan olduğunu unutmamaktır.

+++

Siyasetin Ötesinde Bir Vicdan

Siyaset geçicidir.

İktidarlar değişir, makamlar el değiştirir, siyasi ittifaklar kurulur ve dağılır. Bugünün rakipleri yarın farklı koşullarda karşı karşıya gelir. Dün savunulan görüşler zamanla değişebilir.

Fakat insanın insana karşı sorumluluğu, bütün bu değişimlerin ötesinde anlam taşır.

Bir toplumun gelişmişliğini yalnızca ekonomik göstergelerle, siyasi başarılarla veya kurumsal yapılarla ölçemeyiz. İnsanların birbirlerine nasıl davrandıkları, farklılıkları nasıl karşıladıkları ve güçsüz durumda kalanlara nasıl yaklaştıkları da toplumsal hayatın niteliğini belirler

Bir insanın düşmesini fırsata çevirmekle ona el uzatmak arasında yalnızca davranış farkı yoktur; aynı zamanda bir değer farkı vardır.

Birincisinde başkasının güçlüğünden yararlanma düşüncesi, ikincisinde ise onun ihtiyacını fark etme duyarlılığı öne çıkar.

Bu nedenle fotoğrafın etrafında yürütülen tartışmalarda kendimize şu soruyu sormalıyız:

Biz, insanın zor anını siyasi kazanca dönüştüren bir toplum mu olmak istiyoruz, yoksa siyasi farklılıklarına rağmen birbirine el uzatabilen insanların yaşadığı bir toplum mu?

Bu sorunun cevabı, tek bir fotoğraftan çıkarılabilecek siyasi sonuçlardan çok daha önemlidir.

+++

Son Söz: Elimizi Uzatırken Kimin Olduğuna Bakmamak

Ben bu fotoğrafta siyasi bir destan aramıyorum.

Bir tarafı yüceltmek, diğer tarafı küçültmek için kullanılacak bir malzeme de görmüyorum.

Gördüğüm, üzerinde düşünmeye değer bir insani davranış ihtimalidir. Bu ihtimalin bize hatırlattığı şey ise açıktır: İnsan, siyasi kimliğinden ibaret değildir.

Bir insanın başka bir insana yardım etmesi, hayatın olağan akışı içinde son derece doğal olabilir. Belki de bu davranışı bu kadar doğal karşılayabilmemiz gerekir. Çünkü insanlığın en temel değerleri, olağanüstü övgülere ihtiyaç duymadan yaşatılabildiğinde anlam kazanır.

Rakibimizin başarısını alkışlamak zorunda değiliz. Düşüncelerini benimsemek, politikalarını savunmak zorunda da değiliz. Fakat insani bir ihtiyacın karşısında vicdanımızı siyasi aidiyetlerimize teslim etmek zorunda hiç değiliz.

Bize düşen, fotoğrafın etrafında yeni kavgalar üretmek değil, onun bize düşündürdüğü insanlık değerini korumaktır.

Çünkü bazen bir elin uzanması, binlerce sözden daha anlamlıdır.

Bazen insanlık, en büyük iddiasını sessiz bir davranışla ortaya koyar.

Ve bazen bir fotoğrafın bize anlatabileceği en önemli gerçek, üzerine yazılan bütün siyasi yorumlardan çok daha yalındır:

Rakibin olabilir; ama ihtiyacı olduğunda o da insandır.

Siyaset ayrıştırabilir, ideolojiler karşı karşıya getirebilir, rekabet insanları birbirinden uzaklaştırabilir. Fakat vicdan, bütün bu sınırların ötesine geçebilir.

İşte insanlık dediğimiz değer, tam da o anda kendini gösterir.

İnsanlık siyasetin üzerinde, vicdan ise bütün hesapların ötesindedir.